เอกิเบ็นขึ้นชื่อของญี่ปุ่น ข้าวกล่องสถานีรถไฟจากฮอกไกโดถึงคิวชู

เอกิเบ็นแบ่งกว้าง ๆ ได้สองประเภท คือ “มากุโนอูจิ” ข้าวกับกับข้าวหลายอย่าง และเอกิเบ็นที่ทำขึ้นโดยมีของขึ้นชื่อประจำถิ่นอย่างหนึ่งเป็นหลัก ประเภทหลังมีบางชนิดที่ผูกพันกับสถานีของตนจนหนังสืออ้างอิงระบุไว้คู่กับชื่อสถานี เช่น อิกาเมชิของโมริ คามะเมชิของโยโกกาวะ และเบ็นโตะชูไมของโยโกฮาม่า

มากุโนอูจิกับของขึ้นชื่อ

เอกิเบ็นพื้นฐานคือเบ็นโตะมากุโนอูจิ ข้าวกับกับข้าวหลายอย่าง เคียงข้างกันนั้นมีเอกิเบ็น “พิเศษ” อีกมากมาย ซึ่งนำผลผลิตของภูมิภาคตนเองมาใช้ คำเรียกนี้มาจากการรถไฟแห่งชาติ ซึ่งแบ่งเอกิเบ็นเป็นแบบธรรมดาและแบบพิเศษ เอกิเบ็นพิเศษคือข้าวกับวัตถุดิบพิเศษอย่างเนื้อสัตว์หรือปลา ในปี 1982 ญี่ปุ่นมีเอกิเบ็นราว 1,500 ชนิด ในจำนวนนี้ 1,035 ชนิดเป็นประเภทพิเศษ และ 521 ชนิดเป็นซูชิ

เอกิเบ็นที่รู้จักกันด้วยชื่อสถานี

คามะเมชิของโยโกกาวะคือโทเงะ โนะ คามะเมชิ ข้าวปรุงรสโปะด้วยเครื่องเก้าอย่างในหม้อดินเผามาชิโกะยากิ วางขายในเดือนกุมภาพันธ์ 1958 และถือกันว่าเป็นตัวอย่างเด่นของเอกิเบ็นที่มีชื่อทำนอง “ข้าวอย่างนั้นอย่างนี้” และ “ซูชิอย่างนั้นอย่างนี้” ซึ่งปรากฏขึ้นทั่วญี่ปุ่นตั้งแต่ราวปี 1955

“ไทเมชิ” หรือข้าวปลาไท ก็เป็นเอกิเบ็นอีกอย่างหนึ่งที่รู้จักกันด้วยชื่อสถานี ข้าวหุงโดยปรุงรสอ่อน ๆ ด้วยโชยุ แล้วโปะด้วยเนื้อปลาไทยีฝอย เอกิเบ็นไทเมชิของสถานีชิซูโอกะ โอดาวาระ มิชิมะ และนูมาซุเป็นที่รู้จักกันดี

ซูชิห่อใบไม้

“มาสุซูชิ” หรือซูชิปลาเทราต์ เป็นอาหารพื้นถิ่นของโทยามะ และเป็นซูชิอัดชนิดหนึ่ง วิธีทำคือปูใบไผ่ซาซะที่ก้นภาชนะไม้ดัดโค้ง อัดข้าวปรุงน้ำส้มลงไป วางเนื้อปลาเทราต์หมักน้ำส้มที่แล่บาง ๆ ไว้ด้านบน พับใบไผ่ปิดทับ แล้ววางของหนักทับไว้ มาสุซูชิเป็นที่รู้จักกว้างขวางหลังจากขายเป็นเอกิเบ็นที่สถานีโทยามะ

“คากิโนฮะซูชิ” มาจากนาระและวากายามะ และเป็นซูชิอัดเช่นกัน ปลาซาบะหรือปลาอื่นที่หมักเกลือหรือน้ำส้มจะถูกแล่เป็นชิ้น วางบนข้าวปรุงน้ำส้มขนาดพอดีคำ ห่อด้วยใบพลับ แล้วทับด้วยของหนัก

เอกิเบ็นที่คนจำได้เพราะภาชนะ

เอกิเบ็นบางชนิดเป็นที่รู้จักเพราะภาชนะที่ใส่มาไม่แพ้ตัวอาหาร ดารุมะ เบ็นโตะ จากกุนมะ ใช้ภาชนะรูปตุ๊กตา “ดารุมะ” สัญลักษณ์ของจังหวัด และเมื่อกินเสร็จแล้วใช้ภาชนะเป็นกระปุกออมสินได้ ฮิปปาริดาโกะ เมชิ จากนิชิอากาชิ จังหวัดเฮียวโงะ คือข้าวปรุงรสโชยุโปะด้วยปลาหมึกยักษ์ต้มเคี่ยว ปลาไหลทะเล และผักในหม้อเซรามิกที่ทำเลียนแบบหม้อดักปลาหมึกยักษ์ โมทาโร่ เบ็นโตะ จากมิเอะ มีภาชนะรูปวัวที่เล่นเพลงเมื่อเปิดฝา เบ็นโตะลิ้นวัวจากมิยากิมีตัวทำความร้อนอยู่ที่ก้นกล่อง ดึงเชือก รอไม่กี่นาที อาหารก็ร้อน

แหล่งอ้างอิง

• Kotobank: “Ekiben” (Japanese dictionaries and encyclopedias)
• Kotobank: “Masu-zushi” (dictionary of Japanese regional dishes)
• Kotobank: “Tai-meshi” (dictionary of Japanese regional dishes)
• Kotobank: “Kakinoha-zushi” (dictionary of Japanese regional dishes)
• Oginoya: Tōge no Kamameshi in the ceramic pot
• Japan National Tourism Organization: Experience Japan's Local Ekiben Culture

ที่มาของภาพ (ย่อขนาดเพื่อการแสดงผล):

• くろふね / Wikimedia Commons, CC BY 4.0, 2021
• くろふね / Wikimedia Commons, CC BY 4.0, 2022
• Qurren / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0, 2014