“คามะเมชิ” คือข้าวที่หุงพร้อมกับอาหารทะเล ไก่ หรือผัก ในหม้อใบเล็กสำหรับหนึ่งคน ปรุงรสด้วยโชยุและสาเก แล้วยกมาเสิร์ฟที่โต๊ะทั้งหม้อใบนั้น ชื่อก็บอกไว้ตรงตัว “คามะ” คือหม้อสำหรับหุงข้าว ส่วน “เมชิ” คือข้าวสวย คำนี้ยังมีอีกความหมายหนึ่งด้วย อาหารที่บรรจุในภาชนะทรงหม้อแล้วขายที่สถานีรถไฟก็เรียกว่าคามะเมชิเช่นกัน และที่รู้จักกันดีคือโทเงะ โนะ คามะเมชิของสถานีโยโกกาวะ
หุงในหม้อสำหรับหนึ่งคน
คามะเมชิทำด้วยกุ้ง ปู หอยนางรม หอยเชลล์ ไก่ เห็ด หรือหน่อไม้ เครื่องเหล่านี้ใส่ลงหม้อพร้อมข้าว เติมโชยุ สาเก หรือ “มิริน” ซึ่งเป็นเหล้าหวานจากข้าว แล้วหุงทุกอย่างไปด้วยกัน หอยและเห็ดมัตสึทาเกะถ้าโดนความร้อนนานเกินไปจะเหนียวหรือเสียกลิ่นหอม จึงใส่ตอนข้าวใกล้สุกแล้วปิดฝาอบไว้ให้ระอุ
หม้อจะถูกยกมาที่โต๊ะทั้งอย่างนั้น แล้วตักข้าวจากหม้อใส่ถ้วยกิน อีกแบบหนึ่งคือหุงข้าวปรุงรสในหม้อใบเล็กก่อน แล้วจัดเครื่องอื่น ๆ ไว้ด้านบน
เกิดขึ้นหลังแผ่นดินไหว
หลังแผ่นดินไหวครั้งใหญ่คันโตในปี 1923 ผู้คนจำนวนมากในย่านที่ถูกไฟไหม้หุงข้าวด้วยหม้ออะไรก็ตามที่มีอยู่ แล้วกินจากหม้อนั้นเลย นั่นคือที่มาของแนวคิด ไม่นานนัก ข้าวที่หุงกับเครื่องหลากชนิดในหม้อใบเล็กสำหรับหนึ่งคนก็ถูกเรียกว่าคามะเมชิ และเริ่มมีร้านอาหารที่ทำเมนูนี้โดยเฉพาะ
คามะเมชิที่สถานี
คามะเมชิแบบที่สองคือเอกิเบ็น ข้าวกล่องที่ขายตามสถานีรถไฟ ข้าวที่หุงกับเครื่องต่าง ๆ จะบรรจุในภาชนะเซรามิกทรงหม้อหุงข้าว ข้าวกล่องแบบนี้มีขายในหลายพื้นที่ของญี่ปุ่น และชื่อที่สารานุกรมของญี่ปุ่นเอ่ยถึงคือคามะเมชิของสถานีโยโกกาวะบนสายหลักชินเอ็ตสึ นั่นคือโทเงะ โนะ คามะเมชิ
โอกิโนยะวางขายที่สถานีโยโกกาวะเมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ 1958 เอกิเบ็นทั่วไปในเวลานั้นคือกับข้าวเย็นชืดหลายอย่างกับข้าว นักเดินทางขอของอุ่น ๆ แบบอาหารที่บ้าน และน่ามองด้วย โอกิโนยะขายหม้อที่ 100 ล้านได้ในปี 1995 และปัจจุบันยอดรวมเกิน 170 ล้านหม้อแล้ว
ข้างในมีอะไร
ข้าวเป็นพันธุ์โคชิฮิคาริ หุงด้วยน้ำซุปดาชิสูตรเฉพาะที่โอกิโนยะเก็บรักษาไว้ ด้านบนมีเครื่องเก้าอย่าง ได้แก่ ไก่ รากโกโบ เห็ดชิตาเกะ หน่อไม้ ไข่นกกระทา เกาลัด แอปริคอต ถั่วลันเตา และขิงดองสีแดง ส่วนผักดองแยกมาในภาชนะอีกใบ ข้าวและเครื่องจะปรุงให้สุกก่อน แล้วจึงบรรจุลงหม้อ
หม้อ และภาชนะอีกแบบหนึ่ง
หม้อเป็นมาชิโกะยากิ เครื่องปั้นดินเผาจากเมืองมาชิโกะ จังหวัดโทจิงิ มาชิโกะยากิเริ่มต้นจากเตาเผาที่สร้างขึ้นที่นั่นในปี 1853 และจนถึงต้นสมัยโชวะ ช่างปั้นที่นี่ทำเครื่องครัวเป็นหลัก เช่น ไหและชามบด
โอกิโนยะเลือกหม้อเซรามิกเพราะผู้โดยสารที่เหนื่อยล้าจากการนั่งรถไฟนาน ๆ อยากได้อาหารอุ่น ๆ หม้อผ่านการฆ่าเชื้อด้วยความร้อนสูงก่อนบรรจุอาหาร จึงเก็บความอุ่นไว้ได้
หม้อนั้นหนักด้วย และลูกค้าก็บอกเช่นนั้น ปัจจุบันโอกิโนยะจึงขายโทเงะ โนะ คามะเมชิในภาชนะเยื่อกระดาษขึ้นรูปด้วย ซึ่งทำจากวัสดุอย่างชานอ้อย ภาชนะนี้จำลองรูปทรงกลมมนเรียบเนียนของหม้อเซรามิก ผิวมีสัมผัสแบบกระดาษ “วาชิ” และอาหารข้างในเหมือนกัน
แหล่งอ้างอิง
- Kotobank: “Kamameshi” (Japanese dictionaries and encyclopedias)
- Oginoya: Tōge no Kamameshi (English)
- Oginoya: History (English)
- Oginoya: The story behind Tōge no Kamameshi
- Oginoya: Tōge no Kamameshi in the ceramic pot
- Oginoya: Tōge no Kamameshi in the molded-pulp container
- Oginoya: About the containers
- Mashiko Pottery Cooperative: History of Mashiko ware
ที่มาของภาพ (ย่อขนาดเพื่อการแสดงผล):
- くろふね / Wikimedia Commons, CC BY 4.0, 2019
- Ocdp / Wikimedia Commons, CC0, 2015
- โอกิโนยะ
