มรดกทางรถไฟของญี่ปุ่นมีตั้งแต่หินฐานรากของสถานีปลายทางแห่งแรกที่เปิดในโตเกียวเมื่อปี 1872 ไปจนถึงสะพานอิฐของเส้นทางภูเขาที่ปิดไปแล้ว อาคารสถานีปี 1914 สองแห่งที่ยังใช้งานทุกวัน โรงรถจักรทรงพัดในเกียวโต และรถจักรคันหนึ่งในบรรดาคันแรก ๆ ที่วิ่งในประเทศ รัฐบาลกลางคุ้มครองสิ่งที่เห็นว่าสำคัญในฐานะทรัพย์สินทางวัฒนธรรมสำคัญหรือโบราณสถาน ส่วนฝ่ายรถไฟก็มีบัญชีอนุสรณ์วัตถุรถไฟของตัวเองมาตั้งแต่ปี 1958
ใครคุ้มครองทางรถไฟ
ทรัพย์สินทางวัฒนธรรมสำคัญขึ้นทะเบียนโดยรัฐบาลกลาง ตามกฎหมายคุ้มครองทรัพย์สินทางวัฒนธรรมปี 1950 เจ้าของต้องขออนุญาตก่อนดัดแปลง และรับเงินของรัฐมาช่วยค่าบำรุงรักษาได้ กฎหมายฉบับเดียวกันยังคุ้มครองสถานที่ ซึ่งรวมถึงซากสิ่งอำนวยความสะดวกด้านการคมนาคม ในฐานะโบราณสถาน
อนุสรณ์วัตถุรถไฟ (“เท็ตสึโด คิเน็มบุตสึ”) เป็นระบบของฝ่ายรถไฟเอง การรถไฟแห่งชาติญี่ปุ่นเริ่มระบบนี้เมื่อวันที่ 14 ตุลาคม 1958 สำหรับสิ่งก่อสร้าง ขบวนรถ และเอกสารที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์ และกำหนดอนุสรณ์วัตถุไว้ 35 รายการจนถึงตอนที่ถูกแปรรูป ส่วน JR West และ JR Hokkaido ก็เพิ่มรายการเข้ามาตั้งแต่ปี 2004 หนึ่งในอนุสรณ์วัตถุที่กำหนดในปี 1958 คืออดีตสถานีนางาฮามะในจังหวัดชิงะ ซึ่งเปิดในเดือนมีนาคม 1882 และเป็นอาคารสถานีรถไฟที่เก่าแก่ที่สุดที่ยังเหลืออยู่ในญี่ปุ่น
กระทรวงเศรษฐกิจ การค้าและอุตสาหกรรมยังรับรอง 1,115 รายการเป็นมรดกอุตสาหกรรมยุคสร้างความทันสมัย ในปีงบประมาณ 2007 และ 2008 และสมาคมวิศวกรรมโยธาแห่งญี่ปุ่นก็คัดเลือกมรดกทางวิศวกรรมโยธามาตั้งแต่ปี 2000
จุดที่เส้นทางสายแรกเริ่มต้น
ทางรถไฟสายแรกของญี่ปุ่นเปิดระหว่างชิมบาชิกับโยโกฮาม่าในปี 1872 ที่ตั้งของสถานีปลายทางชิมบาชิเป็นโบราณสถานแห่งชาติมาตั้งแต่ปี 1965 และที่นั่นมองเห็นหินฐานรากของอาคารสถานีปี 1872ได้ผ่านพื้นกระจก
เส้นทางนี้ยาวราว 29 กิโลเมตร และเป็นระยะทางราว 2.7 กิโลเมตรที่วิ่งไปบนคันทางซึ่งสร้างยื่นออกไปในทะเล เพราะที่ดินบนฝั่งหาได้ยาก กำแพงหินของคันทางนี้ถูกพบในเดือนเมษายน 2019 ระหว่างงานก่อสร้างรอบสถานีชินางาวะ และในปี 2021 ส่วนที่อนุรักษ์ไว้ ณ ที่ตั้งเดิมก็ถูกเพิ่มเข้าในโบราณสถานดังกล่าว ในชื่อคันทางทากานาวะ
รถจักรหมายเลข 1 สร้างในอังกฤษเมื่อปี 1871 โดยวัลแคนฟาวน์ดรี (Vulcan Foundry) เป็นหนึ่งในรถจักรไอน้ำสิบคันที่นำเข้ามาสำหรับการเปิดเส้นทาง ต่อมาถูกขายให้รถไฟชิมาบาระในจังหวัดนางาซากิ แล้วการรถไฟของรัฐก็ซื้อกลับมาเพื่อเก็บรักษา รถจักรคันนี้เป็นอนุสรณ์วัตถุรถไฟในปี 1958 และเป็นทรัพย์สินทางวัฒนธรรมสำคัญในปี 1997 และตั้งอยู่ในพิพิธภัณฑ์รถไฟที่ไซตามะ
ช่องเขาอูซุย: เส้นทางภูเขาที่สร้างด้วยอิฐ
ทางรถไฟข้ามช่องเขาอูซุย ระหว่างโยโกกาวะในจังหวัดกุนมะกับคารุอิซาวะ เปิดในปี 1893 และปิดในปี 1997 รถจักรของเส้นทางนี้ไต่ขึ้นด้วยรางฟันเฟืองของระบบอับท์ และเรื่องราวของเส้นทางเล่าไว้ที่นี่ สิ่งที่เส้นทางนี้ทิ้งไว้ในเมืองอันนากะเป็นทรัพย์สินทางวัฒนธรรมสำคัญ ชื่อว่าอดีตสิ่งก่อสร้างทางรถไฟช่องเขาอูซุย ประกอบด้วยสะพานอิฐเจ็ดแห่ง อุโมงค์สิบเอ็ดแห่ง และอาคารสถานีไฟฟ้าย่อยสามหลัง
สะพานและอุโมงค์สร้างขึ้นสำหรับเส้นทางที่เปิดในปี 1893 สะพานหมายเลข 3 ที่รู้จักกันในชื่อเมกาเนะบาชิ หรือ “สะพานแว่นตา” มีซุ้มโค้งอิฐสี่ช่องและยาว 91.1 เมตร
สะพานห้าแห่ง ซึ่งรวมสะพานหมายเลข 3 ด้วย ได้รับการขึ้นทะเบียนในปี 1993 อุโมงค์สิบแห่งและอาคารสองหลังของอดีตสถานีไฟฟ้าย่อยมารุยามะตามมาในปี 1994 ห้องเครื่องของสถานีไฟฟ้าย่อยสร้างด้วยอิฐในปี 1911 หนึ่งปีก่อนที่ช่องเขาอูซุยจะกลายเป็นเส้นทางสายหลักสายแรกในญี่ปุ่นที่ใช้รถจักรไฟฟ้า สะพานอีกสองแห่ง อุโมงค์อีกหนึ่งแห่ง และสถานีไฟฟ้าย่อยคุมาโนะไทระที่สร้างในปี 1937 ถูกเพิ่มเข้ามาในปี 2018
แนวทางของรถไฟรางฟันเฟืองปัจจุบันเป็นทางเดินเท้าชื่อ “อับท์ โนะ มิจิ” (ถนนอับท์) จากสถานีโยโกกาวะไปถึงอดีตสถานีสัญญาณคุมาโนะไทระ โยโกกาวะคือที่ที่โอกิโนยะเปิดกิจการเมื่อวันที่ 15 ตุลาคม 1885 วันที่ทางรถไฟมาถึงสถานี และเป็นที่ที่โอกิโนยะเริ่มวางขายโทเงะ โนะ คามะเมชิในเดือนกุมภาพันธ์ 1958
สถานีปี 1914 สองแห่งที่ยังใช้งานอยู่
สถานีโมจิโกในคิตะคิวชูเป็นสถานีรถไฟแห่งแรกในญี่ปุ่นที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นทรัพย์สินทางวัฒนธรรมสำคัญ ในปี 1988 สถานีนี้เปิดในปี 1891 ในชื่อสถานีโมจิ ซึ่งเป็นประตูสู่คิวชูทางรถไฟ และเปลี่ยนชื่อในปี 1942 เมื่ออุโมงค์รถไฟคันมงเปิด อาคารปี 1914 เป็นอาคารไม้ที่ตกแต่งผิวให้ดูเหมือนหิน ส่วนกลางสูงสองชั้นและปีกสองข้างสูงชั้นเดียว งานซ่อมแซมที่เริ่มในปี 2012 ทำให้อาคารกลับสู่รูปแบบของปี 1914 และอาคารที่บูรณะแล้วก็เปิดใช้เต็มรูปแบบเมื่อวันที่ 10 มีนาคม 2019
อาคารฝั่งมารุโนอุจิของสถานีโตเกียวสร้างเสร็จในเดือนธันวาคม 1914 ตามแบบของทัตสึโนะ คิงโงะ อาคารยาวราว 335 เมตร ก่อด้วยอิฐบนโครงเหล็ก และตอนแรกสูงสามชั้น ไฟจากการโจมตีทางอากาศเผาหลังคาในปี 1945 และในปี 1947 อาคารก็ถูกสร้างให้เสร็จอีกครั้งเป็นสองชั้น อาคารได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นทรัพย์สินทางวัฒนธรรมสำคัญในปี 2003 และงานก่อสร้างตั้งแต่ปี 2007 ถึง 2012 ก็สร้างชั้นสามขึ้นใหม่และทำให้อาคารกลับสู่รูปแบบดั้งเดิม
โรงรถจักรทรงพัดในเกียวโต
โรงรถจักรอูเมโกจิในเกียวโต ซึ่งสร้างเสร็จในเดือนพฤศจิกายน 1914 เป็นโรงรถจักรคอนกรีตเสริมเหล็กที่เก่าแก่ที่สุดที่ยังเหลืออยู่ในญี่ปุ่น ตัวโรงเป็นทรงพัด สร้างล้อมแท่นหมุนกลับรถจักร และมีราง 20 เส้นวิ่งเข้าไป ในปี 1972 มีการตั้งพิพิธภัณฑ์รถจักรไอน้ำอูเมโกจิขึ้นที่นี่ในวาระครบรอบร้อยปีรถไฟญี่ปุ่น เพื่อเก็บรักษาและจัดแสดงรถจักรไอน้ำของสมัยไทโชและโชวะ โรงรถจักรนี้เป็นทรัพย์สินทางวัฒนธรรมสำคัญในปี 2004 และในเดือนเมษายน 2016 พิพิธภัณฑ์รถไฟเกียวโตก็เปิดบนพื้นที่เดียวกันและรับช่วงของสะสมต่อ ส่วนที่ที่รถจักรไอน้ำยังลากขบวนรถอยู่นั้นเป็นหัวข้อของบทความอีกเรื่องหนึ่ง
ในบัญชีมรดกโลก
แหล่งปฏิวัติอุตสาหกรรมสมัยเมจิของญี่ปุ่น ซึ่งขึ้นบัญชีมรดกโลกในปี 2015 ด้วยองค์ประกอบ 23 แห่ง มีแนวคันทางของรถไฟไฟฟ้าที่ครั้งหนึ่งเคยขนถ่านหินจากปากเหมืองของเหมืองมิอิเกะไปยังท่าเรือมิอิเกะรวมอยู่ด้วย เมืองอันนากะก็กำลังดำเนินการเพื่อให้สิ่งก่อสร้างทางรถไฟของช่องเขาอูซุยได้ขึ้นบัญชีด้วยเช่นกัน
แหล่งอ้างอิง
- Agency for Cultural Affairs, Cultural Heritage Online: Former Usui Pass Railway Facilities, Third Bridge
- Agency for Cultural Affairs, Cultural Heritage Online: Former Maruyama Substation machine room
- Agency for Cultural Affairs, Cultural Heritage Online: Tokyo Station Marunouchi Building
- Agency for Cultural Affairs, Cultural Heritage Online: Mojikō Station main building
- Agency for Cultural Affairs, Cultural Heritage Online: Umekōji Locomotive Shed
- Agency for Cultural Affairs, Cultural Heritage Online: Locomotive No. 1
- Agency for Cultural Affairs: Old Shimbashi Station Site and Takanawa Embankment Site
- Agency for Cultural Affairs: on the designation of the Takanawa Embankment Site
- Annaka City: Former Usui Pass railway facilities
- Usui Pass Railway Heritage Park: About the park and the Usui line
- JR West: Railway monuments
- Kotobank: “Tetsudō kinenbutsu” (railway monuments)
- Kotobank: “Kyoto Railway Museum”
- Ministry of Economy, Trade and Industry: Heritage of Industrial Modernization
- Japan Society of Civil Engineers: Civil Engineering Heritage
- City of Kitakyushu: Mojikō Station restored
- Tokyo Station City: the Marunouchi station building
- Old Shimbashi Station, Railway History Exhibition Hall: facilities
- UNESCO World Heritage Centre: Sites of Japan's Meiji Industrial Revolution
- Oginoya: Company timeline
ที่มาของภาพ (ย่อขนาดเพื่อการแสดงผล):
