ชินคันเซ็นคือรถไฟความเร็วสูงของญี่ปุ่น เป็นกลุ่มเส้นทางที่สร้างแยกจากโครงข่ายเดิม บนรางที่กว้างกว่า ซึ่งรถไฟวิ่งด้วยความเร็ว 200 กิโลเมตรต่อชั่วโมงขึ้นไป เส้นทางแรกเปิดระหว่างโตเกียวกับชินโอซาก้าเมื่อวันที่ 1 ตุลาคม 1964 และปัจจุบันเส้นทางทอดยาวจากฮอกไกโดทางเหนือถึงคาโงชิมะทางใต้
ทางรถไฟที่แยกเป็นของตัวเอง
“ชินคันเซ็น” แปลว่า “เส้นทางสายหลักสายใหม่” และในภาษาอังกฤษยังเรียกว่า bullet train ด้วย กฎหมายญี่ปุ่นนิยามชินคันเซ็นด้วยความเร็ว คือทางรถไฟสายหลักที่รถไฟวิ่งได้ 200 km/h ขึ้นไปในช่วงหลักของเส้นทาง
เส้นทางเดิมเรียกว่า “ไซไรเซ็น” หรือเส้นทางสายธรรมดา และความแตกต่างเริ่มที่ราง รางของเส้นทางสายธรรมดาห่างกัน 1,067 มิลลิเมตร รางชินคันเซ็นห่างกัน 1,435 มิลลิเมตร ซึ่งเป็นรางขนาดมาตรฐาน ช่วยให้รถไฟนิ่งเมื่อวิ่งเร็วและทำให้ตัวรถใหญ่ขึ้นได้ ตู้ชินคันเซ็นขนาดเต็มกว้าง 3.4 เมตร ยาว 25 เมตร มีที่สำหรับที่นั่งห้าที่ต่อแถว สองที่ด้านหนึ่งของทางเดินและสามที่อีกด้าน
รางชินคันเซ็นใช้กับรถไฟโดยสารเท่านั้น ถนนทุกสายและทางรถไฟอื่นทุกสายข้ามเหนือหรือลอดใต้ราง จึงไม่มีจุดตัดทางรถไฟระดับเดียวกัน ข้างรางไม่มีสัญญาณไฟ เพราะคนขับที่วิ่งเร็วกว่า 200 km/h แทบอ่านสัญญาณไม่ได้ ความเร็วที่อนุญาตแสดงในห้องคนขับ และเบรกทำงานอัตโนมัติถ้ารถไฟวิ่งเกิน
ตั๋วก็ต่างกันด้วย การเดินทางด้วยชินคันเซ็นต้องใช้ตั๋วรถด่วนพิเศษเพิ่มจากตั๋วโดยสารพื้นฐาน เช่นเดียวกับรถด่วนพิเศษบนเส้นทางสายธรรมดา
1 ตุลาคม 1964
ตั้งแต่ราวปี 1955 สายหลักโทไกโดระหว่างโตเกียวกับโอซาก้าต้องการความจุมากกว่าที่มี วันที่ 30 พฤษภาคม 1957 วิศวกรของสถาบันวิจัยของการรถไฟแห่งชาติประกาศในการบรรยายสาธารณะว่า รถไฟฟ้าความเร็วสูงบนรางขนาดมาตรฐานวิ่งจากโตเกียวถึงโอซาก้าได้ในสามชั่วโมง คณะรัฐมนตรีตัดสินใจในปี 1958 ให้สร้างเส้นทางนี้ และการก่อสร้างเริ่มในเดือนเมษายน 1959 โดยมีโอลิมปิกโตเกียว 1964 เป็นเป้าหมาย
เส้นทางนี้ คือโทไกโดชินคันเซ็น เปิดเมื่อวันที่ 1 ตุลาคม 1964 ก่อนโอลิมปิกเริ่มไม่นาน รถไฟที่ใช้คือรุ่น 0 มี 12 ตู้ มีมอเตอร์ทุกตู้ และความเร็วสูงสุด 210 km/h มีบริการสองแบบวิ่งแบบละชั่วโมงละหนึ่งขบวน คือฮิการิ (“แสง”) ซึ่งระหว่างทางจอดเฉพาะนาโงย่าและเกียวโต และโคดามะ (“เสียงสะท้อน”) ซึ่งจอดทุกสถานี ตอนแรกฮิการิใช้เวลาสี่ชั่วโมงจากโตเกียวถึงชินโอซาก้า และสามชั่วโมงตั้งแต่หนึ่งปีให้หลัง
วิ่งที่ไหน
ซันโยชินคันเซ็นต่อเส้นทางไปทางตะวันตกจากชินโอซาก้า ถึงโอกายามะเมื่อวันที่ 15 มีนาคม 1972 และถึงฮากาตะในฟูกูโอกะเมื่อวันที่ 10 มีนาคม 1975 ในปี 1982 โทโฮกุชินคันเซ็นเปิดจากโอมิยะถึงโมริโอกะ และโจเอ็ตสึชินคันเซ็นจากโอมิยะถึงนีงาตะ รถไฟของทั้งสองสายมาถึงอุเอโนะในเดือนมีนาคม 1985 และถึงสถานีโตเกียวในวันที่ 20 มิถุนายน 1991 ส่วนสายโทโฮกุไปถึงชินอาโอโมริในเดือนธันวาคม 2010 คิวชูชินคันเซ็นเปิดระหว่างชินยัตสึชิโระกับคาโงชิมะชูโอในปี 2004 และเชื่อมถึงฮากาตะในเดือนมีนาคม 2011 ฮอกไกโดชินคันเซ็นเปิดจากชินอาโอโมริถึงชินฮาโกดาเตะโฮกูโตะเมื่อวันที่ 26 มีนาคม 2016 และส่วนต่อขยายถึงซัปโปโรอยู่ระหว่างก่อสร้าง นิชิคิวชูชินคันเซ็น ระหว่างทาเกโอะอนเซ็นกับนางาซากิ เปิดเมื่อวันที่ 23 กันยายน 2022
บริษัท JR ห้าแห่ง ซึ่งสืบทอดจากการรถไฟแห่งชาติที่แปรรูปเมื่อวันที่ 1 เมษายน 1987 เป็นผู้ให้บริการชินคันเซ็น ได้แก่ JR ฮอกไกโด JR อีสต์ JR เซ็นทรัล JR เวสต์ และ JR คิวชู
โฮกูริกุชินคันเซ็นแยกจากโจเอ็ตสึชินคันเซ็นที่ทาคาซากิ ช่วงแรกจากทาคาซากิถึงนากาโนะเปิดเมื่อวันที่ 1 ตุลาคม 1997 แล้วไปถึงคานาซาวะในปี 2015 และสึรูงะในปี 2024 ในวันที่ช่วงแรกเปิด เส้นทางสายธรรมดาที่ข้ามช่องเขาอูซุยระหว่างโยโกกาวะกับคารุอิซาวะปิดให้บริการ และโอกิโนยะ ซึ่งขายโทเงะ โนะ คามะเมชิที่สถานีโยโกกาวะมาตั้งแต่วันที่ 1 กุมภาพันธ์ 1958 ก็เริ่มขายบนชินคันเซ็นช่วงทาคาซากิถึงคารุอิซาวะ
ยามางาตะชินคันเซ็นที่เปิดในปี 1992 และอากิตะชินคันเซ็นที่เปิดในปี 1997 เป็นเส้นทางสายธรรมดาที่เปลี่ยนรางเป็นขนาดมาตรฐาน เพื่อให้รถไฟวิ่งต่อเนื่องมาจากโทโฮกุชินคันเซ็นได้ ในช่วงเหล่านั้นความเร็วถูกจำกัดไว้ราวเท่ากับเส้นทางสายธรรมดา ขบวนโคมาจิที่ไปอากิตะบางขบวนวิ่งพ่วงกับฮายาบูซะระหว่างโตเกียวกับโมริโอกะ และขบวนสึบาซะที่ไปยามางาตะบางขบวนวิ่งพ่วงกับยามาบิโกะระหว่างโตเกียวกับฟูกูชิมะ
ชื่อขบวนหมายถึงอะไร
รถไฟชินคันเซ็นมีชื่อขบวน และในเส้นทางหนึ่ง ๆ ชื่อจะบอกว่าขบวนนั้นจอดสถานีใดบ้าง บนโทไกโดชินคันเซ็น โคดามะจอดทุกสถานี และโนโซมิ (“ความหวัง”) จอดน้อยกว่าฮิการิหรือโคดามะ โนโซมิเพิ่มเข้ามาเมื่อวันที่ 14 มีนาคม 1992 พร้อมรถไฟรุ่น 300 และความเร็วสูงสุด 270 km/h
| เส้นทาง | ชื่อขบวน |
|---|---|
| โทไกโดและซันโย | โนโซมิ ฮิการิ โคดามะ |
| ซันโยและคิวชู | มิซูโฮะ ซากุระ สึบาเมะ |
| นิชิคิวชู | คาโมเมะ |
| โทโฮกุ | ฮายาบูซะ ฮายาเตะ ยามาบิโกะ นาซูโนะ |
| ฮอกไกโด | ฮายาบูซะ |
| ยามางาตะ | สึบาซะ |
| อากิตะ | โคมาจิ |
| โจเอ็ตสึ | โทกิ ทานิงาวะ |
| โฮกูริกุ | คางายากิ ฮากูตากะ อาซามะ สึรูงิ |
ความเร็วสูงสุดเพิ่มขึ้นเป็น 285 km/h บนโทไกโดชินคันเซ็น 300 km/h บนซันโยชินคันเซ็น และ 320 km/h บนโทโฮกุชินคันเซ็นช่วงอุตสึโนมิยะถึงโมริโอกะ ในปีงบประมาณ 2023 โทไกโดชินคันเซ็นวิ่งวันละ 372 ขบวน และความล่าช้าเฉลี่ยอยู่ที่ 1.6 นาทีต่อขบวน
ที่นั่ง
รถไฟชินคันเซ็นมีตู้ธรรมดาและกรีนคาร์ ซึ่งเป็นชั้นที่สูงกว่า บนรุ่น N700S ซึ่งเป็นรถไฟในภาพถ่ายบนสุด ที่นั่งธรรมดากว้าง 440 มิลลิเมตร หรือ 460 สำหรับที่นั่งกลางของแถวสามที่ และที่นั่งกรีนคาร์กว้าง 480 รถไฟโทไกโดชินคันเซ็นหนึ่งขบวนมี 16 ตู้ ในนั้นสามตู้เป็นกรีนคาร์ และมีที่นั่งกว่า 1,300 ที่
โทโฮกุ ฮอกไกโด โจเอ็ตสึ และโฮกูริกุชินคันเซ็นมีชั้นที่สูงกว่ากรีนคาร์ เรียกว่ากรานคลาส บนรุ่น E5 เป็นตู้เดียวที่มี 18 ที่นั่ง แถวละสามที่
หลายขบวนมีทั้งที่นั่งแบบจองและไม่จอง และบางขบวนมีแต่ที่นั่งแบบจอง ที่นั่งมีโต๊ะ และการกินอาหารที่โต๊ะนั้นเป็นส่วนธรรมดาของการเดินทาง นักเดินทางจำนวนมากนำเอกิเบ็น ข้าวกล่องที่ขายตามสถานี ขึ้นมาด้วย
แหล่งอ้างอิง
- Kotobank: “Shinkansen” (Japanese encyclopedias)
- Kotobank: “Tōkaidō Shinkansen”
- Nationwide Shinkansen Railway Development Act (e-Gov)
- Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism: Shinkansen railways
- JR Central: About the Shinkansen
- JR Central: N700S
- Japan National Tourism Organization: Shinkansen (Bullet Train)
- JR West: Riding the Train, The Basics
- JR West: Train information
- Oginoya: Company timeline
ที่มาของภาพ (ย่อขนาดเพื่อการแสดงผล):
