สถานีโตเกียว: สถานีอิฐแดงที่เป็นศูนย์กลางของรถไฟญี่ปุ่น

สถานีโตเกียวตั้งอยู่ในย่านมารุโนอุจิใจกลางโตเกียว เป็นจุดเริ่มต้นของสายหลักโทไกโด โทโฮกุ ชูโอ และโซบุ รวมทั้งโทไกโดชินคันเซ็นและโทโฮกุชินคันเซ็น อาคารอิฐแดงที่ทัตสึโนะ คิงโงะออกแบบเปิดใช้ในเดือนธันวาคม 1914 สูญเสียโดมและชั้นสามไปกับไฟไหม้จากการโจมตีทางอากาศในปี 1945 และกลับคืนสู่รูปแบบดั้งเดิมในปี 2012

สถานีกลางระหว่างชิมบาชิกับอุเอโนะ

ก่อนปี 1914 สถานีปลายทางหลักของโตเกียวคือชิมบาชิกับอุเอโนะ ชิมบาชิซึ่งเป็นที่ที่ทางรถไฟสายแรกของญี่ปุ่นเปิดในปี 1872 เป็นจุดเริ่มต้นของสายหลักโทไกโด ส่วนอุเอโนะซึ่งเปิดในปี 1883 เป็นจุดเริ่มต้นของเส้นทางที่ต่อมากลายเป็นสายหลักโทโฮกุ ในทศวรรษ 1880 แผนการสร้างโตเกียวขึ้นใหม่ให้เป็นเมืองหลวงสมัยใหม่กำหนดให้มีทางรถไฟยกระดับผ่านตัวเมืองเพื่อเชื่อมชิมบาชิกับอุเอโนะ และมีสถานีกลางอยู่บนเส้นทางนั้น ทางรถไฟยกระดับสร้างเสร็จในปี 1910

สถานีใหม่สร้างขึ้นให้รถไฟวิ่งผ่านไปได้ ชิมบาชิ อุเอโนะ และสถานีกลางของเมืองใหญ่ในยุโรปล้วนเป็นสถานีปลายตัน ซึ่งการย้ายรถจักรจากปลายขบวนด้านหนึ่งไปอีกด้านหนึ่งต้องใช้ทั้งพื้นที่และเวลา

ระหว่างก่อสร้าง สถานีนี้ถูกเรียกว่าสถานีกลาง หรือ “ชูโอ เทชาโจ” สำนักงานรถไฟตกลงใช้ชื่อสถานีโตเกียวเมื่อวันที่ 5 ธันวาคม 1914 สองสัปดาห์ก่อนเปิด วันที่ 20 ธันวาคม สถานีเปิดให้บริการ และจุดเริ่มต้นของสายหลักโทไกโดก็ย้ายจากชิมบาชิมาที่นี่ จุดเริ่มต้นของสายหลักโทโฮกุย้ายตามมาในปี 1925 เมื่อทางรถไฟยกระดับจากอุเอโนะสร้างเสร็จและสายยามาโนเตะเริ่มวิ่งเป็นวงรอบ

อาคารของทัตสึโนะ คิงโงะ

งานออกแบบถูกมอบหมายในปี 1903 ให้ทัตสึโนะ คิงโงะ (1854–1919) สถาปนิกผู้ออกแบบสำนักงานใหญ่ของธนาคารแห่งประเทศญี่ปุ่น และเขาใช้เวลากับงานนี้แปดปี การก่อสร้างเริ่มในเดือนมีนาคม 1908 และอาคารสร้างเสร็จเมื่อวันที่ 14 ธันวาคม 1914

อาคารยาวราว 335 เมตร ก่อด้วยอิฐบนโครงเหล็กหนัก 3,157 ตัน มีสามชั้น และมีโดมที่ปลายทั้งสองด้าน คือด้านเหนือและด้านใต้ อาคารตั้งอยู่ที่ปลายถนนสายใหญ่ซึ่งทอดตรงไปทางตะวันออกจากพระราชวังอิมพีเรียล และทางเข้าตรงกลางสงวนไว้สำหรับราชสำนัก ผู้โดยสารขาขึ้นรถเข้าทางใต้โดมด้านใต้ และผู้โดยสารขาลงออกทางใต้โดมด้านเหนือ การจัดแบบนี้ใช้มาจนถึงปี 1948 ฝั่งตะวันออกของสถานีไม่มีทางเข้าจนถึงปี 1929

แผ่นดินไหวครั้งใหญ่คันโตเมื่อวันที่ 1 กันยายน 1923 ไม่ได้ทำให้อาคารเสียหายร้ายแรง และมีคนราว 8,000 คนเข้ามาหลบภัยในสถานี

ไฟไหม้ปี 1945 กับสถานีสองชั้น

ระเบิดเพลิงที่เครื่องบินทิ้งระเบิด B-29 ของสหรัฐฯ ทิ้งลงมาทำให้อาคารติดไฟหลัง 11 นาฬิกากลางคืนเล็กน้อยของวันที่ 25 พฤษภาคม 1945 เมื่อไฟดับลงหลัง 7 โมงเช้าวันรุ่งขึ้นเล็กน้อย โดมและชั้นสามก็หายไปแล้ว รถไฟห้าขบวนกลับมาวิ่งอีกครั้งในวันที่ 27 พฤษภาคม

ปี 1947 นายสถานีเรียกร้องอย่างหนักแน่นให้สร้างสถานีขึ้นใหม่ให้เหมือนเดิม แต่ไม่มีเงินสำหรับการนั้น อาคารสร้างเสร็จในปีนั้นโดยมีสองชั้น และมีหลังคาแปดเหลี่ยมมาแทนที่โดม

กลับสู่รูปแบบของปี 1914

อาคารได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นทรัพย์สินทางวัฒนธรรมสำคัญเมื่อวันที่ 30 พฤษภาคม 2003 และงานอนุรักษ์และบูรณะเริ่มขึ้นในปี 2007 ชั้นหนึ่งและชั้นสองคงอิฐเดิมไว้ ส่วนชั้นสามสร้างขึ้นใหม่ด้วยคอนกรีตเสริมเหล็ก และกรุด้วยกระเบื้องอิฐที่ทำให้คล้ายกับของปี 1914

ภายในโดมได้รับการบูรณะโดยอาศัยภาพถ่ายจากช่วงที่สถานีเปิด ที่มุมทั้งแปดใต้โดมแต่ละโดมมีนกอินทรีที่ปีกกางกว้างราว 2.1 เมตร และมีภาพนูนของสัตว์แปดชนิดจากสิบสองนักษัตร แต่ละชนิดอยู่ในทิศของตัวเอง ส่วนหนู กระต่าย ม้า และไก่ ซึ่งแทนทิศเหนือ ตะวันออก ใต้ และตะวันตก ไม่ได้รวมอยู่ด้วย

ใต้ดิน เสาเข็มไม้สนใต้ผนังอิฐถูกเปลี่ยนเป็นเสาเข็มใหม่ มีการสร้างชั้นใต้ดินสองชั้น และอาคารถูกวางบนอุปกรณ์แยกแรงสั่นสะเทือนจากแผ่นดินไหว สถานีที่บูรณะแล้วเริ่มใช้งานในเดือนตุลาคม 2012

ฝั่งยาเอสุกับชินคันเซ็น

ฝั่งตะวันออกของสถานีเรียกว่ายาเอสุ ชื่อนี้เพี้ยนมาจากชื่อของยัน โยสเตน (Jan Joosten) ชาวดัตช์ที่รับใช้โทกูงาวะ อิเอยาซุและได้รับบ้านในเอโดะ ทางเข้ายาเอสุเปิดในปี 1929 ข้างคูเมืองชั้นนอก คูเมืองถูกถมหลังสงครามโลกครั้งที่สอง และในปี 1954 อาคารเท็ตสึโดไคกัง (Railway Hall) ก็ถูกสร้างขึ้นที่นั่น โดยมีห้างสรรพสินค้าไดมารุอยู่ข้างใน

ชานชาลาของโทไกโดชินคันเซ็นสร้างขึ้นที่ฝั่งยาเอสุ งานก่อสร้างเริ่มในปี 1961 และเสร็จในเดือนกรกฎาคม 1964 สามเดือนก่อนที่เส้นทางจะเปิดในวันที่ 1 ตุลาคม โทโฮกุชินคันเซ็นและโจเอ็ตสึชินคันเซ็นมาถึงสถานีโตเกียวเมื่อวันที่ 20 มิถุนายน 1991 โฮกูริกุชินคันเซ็นซึ่งออกจากโตเกียวบนรางเดียวกัน เปิดให้บริการถึงนากาโนะเมื่อวันที่ 1 ตุลาคม 1997 GranRoof (กรันรูฟ) หลังคาคลุมยาวราว 230 เมตรเหนือทางเข้ายาเอสุ สร้างเสร็จในปี 2013

ภายในสถานี

ณ วันที่ 1 มกราคม 2020 JR East ระบุว่าสถานีมีพื้นที่ 182,000 ตารางเมตร มีรางเทียบชานชาลา 28 ราง ซึ่งหกรางเป็นของโทไกโดชินคันเซ็น มีรถไฟวิ่งวันละราว 4,000 ขบวน และมีผู้โดยสารขึ้นรถเฉลี่ยวันละราว 460,000 คน เครื่องหมายที่เรียกว่าหลักกิโลเมตรศูนย์ (zero-kilometer post) แสดงจุดที่เส้นทางแต่ละสายเริ่มต้น

มีนายกรัฐมนตรีสองคนถูกทำร้ายในสถานีนี้ ฮาระ ทากาชิถูกแทงเสียชีวิตที่ทางเข้ามารุโนอุจิด้านใต้เมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน 1921 ฮามางูจิ โอซาจิถูกยิงบนชานชาลาเมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 1930 และเสียชีวิตในเดือนสิงหาคม 1931 แต่ละจุดมีแผ่นป้ายบอกไว้

โรงแรมโตเกียวสเตชันเปิดในส่วนด้านใต้ของอาคารในปี 1915 ส่วนโตเกียวสเตชันแกลเลอรี ซึ่งเป็นพิพิธภัณฑ์ศิลปะ เปิดในปี 1988

เอกินากะของสถานี ซึ่งก็คือร้านค้าและร้านอาหารในสถานี มีทั้ง GranSta (กรันสตา) ที่เปิดเมื่อวันที่ 25 ตุลาคม 2007 และเอกิเบ็นยะ มัตสึริ ร้านที่ขายเอกิเบ็นหรือเบ็นโตะสถานีรถไฟโดยเฉพาะ ซึ่งเปิดด้านในประตูตรวจตั๋วเมื่อวันที่ 9 สิงหาคม 2012 ในปี 2022 ผู้จัดการร้านเอกิเบ็นยะ มัตสึริเล่าว่า ลูกค้าบางคนคาดเวลาและชั้นวางไว้แล้วมารอโทเงะ โนะ คามะเมชิ เอกิเบ็นในหม้อดินเผาที่โอกิโนยะเริ่มขายที่สถานีโยโกกาวะในปี 1958

แหล่งอ้างอิง

• Kotobank, "Tokyo Station"
• Kotobank, "Tatsuno Kingo"
• Kotobank, "Yaesu"
• Tokyo Station City, "Overview and history of Tokyo Station"
• Tokyo Station City, "Highlights of the Marunouchi Station Building"
• Tokyo Station City, "Highlights inside Tokyo Station"
• Agency for Cultural Affairs, Cultural Heritage Online, "Tokyo Station Marunouchi Building"

ที่มาของภาพ (ย่อขนาดเพื่อการแสดงผล):

• Yuya Sekiguchi / Wikimedia Commons, CC BY 2.0, 2012
• Unknown author / Wikimedia Commons, Public domain, 1914
• 663highland / Wikimedia Commons, CC BY 2.5, 2007
• Khronos-dolls / Wikimedia Commons, CC0, 2023