เมืองเครื่องปั้นดินเผาของญี่ปุ่น คู่มือแหล่งเตาเผาสำคัญ

เมืองเครื่องปั้นดินเผาสำคัญของญี่ปุ่นมองได้เป็นสามกลุ่ม คือหกเตาเผาโบราณซึ่งเผากันมาตั้งแต่ยุคกลาง เมืองพอร์ซเลนที่ตามหลังอาริตะมาตั้งแต่ต้นคริสต์ทศวรรษ 1600 และเมืองเครื่องปั้นดินเผาที่ก่อตั้งหลังหกแห่งนั้น ซึ่งมีคารัตสึ ฮางิ และมาชิโกะรวมอยู่ด้วย ภาชนะของแต่ละแห่งต่างกันที่เนื้อ ซึ่งเป็นเครื่องปั้นดินเผาหรือพอร์ซเลน และต่างกันที่ผิว ซึ่งอาจเคลือบ เผาโดยไม่เคลือบ หรือเขียนลาย

แหล่งสำคัญโดยสรุป

หกเตาเผาโบราณ

หกเตาเผาโบราณ หรือ “นิฮงร็อกโกโย” ได้แก่ เอจิเซ็น เซโตะ โทโกนาเมะ ชิการากิ ทัมบะ และบิเซ็น เป็นแหล่งเตาเผาหกแห่งที่ผลิตต่อเนื่องมาตั้งแต่ยุคกลางจนถึงปัจจุบัน โคยามะ ฟูจิโอะ นักวิชาการด้านเซรามิก เป็นผู้ตั้งชื่อนี้ราวปี 1948 และในฤดูใบไม้ผลิปี 2017 ทั้งหกแห่งได้รับการรับรองร่วมกันเป็นมรดกญี่ปุ่น (Japan Heritage)

ในยุคกลาง เซโตะเป็นแห่งเดียวในหกแห่งนี้ที่เคลือบภาชนะ ตั้งแต่ปลายคริสต์ศตวรรษที่ 12 เซโตะทำภาชนะตามแบบเซรามิกจีน อีกห้าแห่งเผา “ยากิชิเมะ” คือเครื่องปั้นดินเผาที่เผาจนแข็งโดยไม่เคลือบ ส่วนใหญ่เป็นไหใบใหญ่ โอ่ง และชามบด ขี้เถ้าที่ตกลงบนภาชนะแบบนี้ระหว่างเผาจะหลอมละลายกลายเป็นสิ่งที่เรียกว่าน้ำเคลือบธรรมชาติ

โทโกนาเมะเป็นผู้ผลิตรายใหญ่ที่สุดในหกแห่ง มีแหล่งเตาเผายุคกลางของที่นี่ที่รู้จักกันแล้วกว่า 1,200 แห่ง และภาชนะของที่นี่เดินทางไปไกลถึงอาโอโมริทางเหนือและคาโงชิมะทางใต้ เอจิเซ็นเริ่มต้นในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 12 ส่วนทัมบะและชิการากิเริ่มในคริสต์ศตวรรษที่ 13 ทั้งสามแห่งเริ่มขึ้นภายใต้อิทธิพลของโทโกนาเมะ

ในสมัยเมจิ (1868–1912) โทโกนาเมะทำท่อระบายน้ำดินเผาเมื่อทางรถไฟและท่อระบายน้ำแพร่ขยาย ชิการากิทำกาน้ำชามาตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 19 และว่ากันว่าชาที่ขายตามสถานีรถไฟเริ่มขึ้นในปี 1889 ด้วยกาน้ำชาชิการากิที่สถานีชิซูโอกะ

เซโตโมโนะกับคารัตสึโมโนะ

ชื่อของเซโตะกลายเป็นคำเรียกเซรามิกในชีวิตประจำวันของญี่ปุ่นตะวันออก คือ “เซโตโมโนะ” ซึ่งแปลว่า “ของเซโตะ” ส่วนในญี่ปุ่นตะวันตกผู้คนพูดว่า “คารัตสึโมโนะ” ตามชื่อคารัตสึ ท่าเรือในคิวชูที่ใช้ขนส่งคารัตสึยากิออกไป พอร์ซเลนของอาริตะออกจากท่าเรืออิมาริ และชื่ออิมาริยากิปรากฏในเอกสารตั้งแต่ปี 1639

พอร์ซเลนเริ่มต้นที่อาริตะ

พอร์ซเลนของญี่ปุ่นเริ่มต้นที่อาริตะ ในจังหวัดซางะ เมื่อต้นคริสต์ศตวรรษที่ 17 หลังจากญี่ปุ่นบุกเกาหลีในปี 1592–98 ตระกูลนาเบชิมะ เจ้าแคว้นซางะ พาช่างปั้นชาวเกาหลีกลับมาด้วย ว่ากันว่าช่างปั้นคนหนึ่งในนั้น ซึ่งในญี่ปุ่นรู้จักกันในชื่อรี ซัมเป พบหินพอร์ซเลนที่อิซูมิยามะในอาริตะ และเผาพอร์ซเลนที่นั่น บันทึกของท้องถิ่นระบุว่าเป็นปี 1616 ส่วนการขุดค้นแหล่งเตาเผาเท็งงูดานิตั้งแต่ปี 1965 ชี้ว่าเริ่มต้นราวปี 1605

พอร์ซเลนอาริตะยุคแรกส่วนใหญ่เป็น “โซเมตสึเกะ” ตามแบบของจีน “อิโระเอะ” ตามมาในคริสต์ทศวรรษ 1640 โดยถือกันว่าเป็นผลงานของซาไกดะ คากิเอมง รุ่นที่หนึ่ง ในปี 1659 บริษัทอินเดียตะวันออกของดัตช์สั่งพอร์ซเลนลายคราม (โซเมตสึเกะ) กว่า 57,000 ชิ้น และอาริตะก็หันไปสู่การส่งออก

เทคนิคนี้แพร่ออกไปจากอาริตะ ว่ากันว่าข้ารับใช้ของแคว้นไดโชจิเรียนการทำพอร์ซเลนที่อาริตะ แล้วจึงเปิดเตาเผาที่คุตานิ ซึ่งเรื่องเล่าต่าง ๆ ระบุปีไว้ต่างกันตั้งแต่ราวปี 1640 ถึง 1658 โทเบะเผาพอร์ซเลนสำเร็จครั้งแรกในปี 1777 คาโต ทามิกิจิแห่งเซโตะเดินทางไปศึกษาที่ฮิเซ็น ซึ่งเป็นแคว้นที่อาริตะตั้งอยู่ ในปี 1804 และในปี 1807 เขาเริ่มทำพอร์ซเลนลายครามที่เซโตะ

เมืองเครื่องปั้นดินเผาที่ก่อตั้งทีหลัง

คารัตสึมีเตาเผาแล้วเมื่อถึงปี 1592 และว่ากันว่าช่างปั้นที่มาจากคาบสมุทรเกาหลีหลังการบุกในปี 1592–98 เป็นผู้เริ่มการผลิตอย่างจริงจัง ฮางิเริ่มต้นเมื่อเจ้าแคว้นโมริ เทรูโมโตะ ให้ช่างปั้นชาวเกาหลีสองคนซึ่งเป็นพี่น้องกันที่เขาพากลับมา เปิดเตาเผา

ในภูมิภาคคันโต ว่ากันว่าคาซามะเริ่มต้นจากการชี้แนะของช่างปั้นชิการากิ และมาชิโกะเริ่มต้นราวปี 1853 เมื่อโอสึกะ เคซาบูโร ผู้เรียนวิชานี้ที่คาซามะ เปิดเตาเผาตามที่เล่ากันมา มาชิโกะเผาโอ่งน้ำ ชามบด และกาน้ำชา และเป็นที่รู้จักในฐานะเครื่องปั้นดินเผางานหัตถกรรมพื้นบ้านหลังจากช่างปั้นฮามาดะ โชจิย้ายมาตั้งรกรากในเมืองนี้ในปี 1924 หม้อของโทเงะ โนะ คามะเมชิ เอกิเบ็นที่โอกิโนยะวางขายที่สถานีโยโกกาวะเมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ 1958 เป็นมาชิโกะยากิ

งานหัตถกรรมดั้งเดิมที่รัฐขึ้นทะเบียน

ภายใต้กฎหมายปี 1974 รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเศรษฐกิจ การค้า และอุตสาหกรรม เป็นผู้ขึ้นทะเบียนงานหัตถกรรมดั้งเดิม หรือ “เด็นโตเตกิ โคเงฮิง” คือของสำหรับใช้ในชีวิตประจำวัน ซึ่งทำด้วยมือเป็นหลักด้วยเทคนิคและวัสดุดั้งเดิม ในพื้นที่ที่มีผู้ผลิตจำนวนหนึ่งทำงานอยู่ ณ เดือนตุลาคม 2025 มีอยู่ 244 รายการ ชิการากิยากิและคุตานิยากิได้รับการขึ้นทะเบียนในปี 1975 มาชิโกะยากิในปี 1979 และฮางิยากิในปี 2002

งานตลาดเครื่องปั้นดินเผา

เมืองเครื่องปั้นดินเผาจัดงานตลาดที่เรียกว่า “โทกิอิจิ” งานของอาริตะเติบโตมาจากการขายล้างสต็อกที่จัดควบคู่กับงานประกวดเซรามิกซึ่งจัดครั้งแรกในปี 1896 งานของอาริตะจัดตั้งแต่วันที่ 29 เมษายนถึง 5 พฤษภาคม และมีผู้มาเยือนราว 1.2 ล้านคน งานของมาชิโกะเริ่มในปี 1966 และจัดปีละสองครั้ง คือช่วงวันหยุดโกลเดนวีกในปลายเดือนเมษายนถึงต้นเดือนพฤษภาคม และช่วงใกล้วันที่ 3 พฤศจิกายน งานของคาซามะที่ชื่อฮิมัตสึริ เริ่มขึ้นในปี 1982 โดยโรงปั้น 36 แห่ง และจัดตั้งแต่วันที่ 29 เมษายนถึง 5 พฤษภาคม

แหล่งอ้างอิง

• Agency for Cultural Affairs, Japan Heritage Portal Site, "Six Ancient Kilns"
• Six Ancient Kilns Japan Heritage Promotion Council, "About the Six Ancient Kilns"
• Arita Tourism Association, "What is Arita ware"
• Arita Ceramics Fair, "About the fair"
• Mashiko Town Tourism Association, "Mashiko Pottery Fair"
• Kasama Himatsuri, "About the Himatsuri"
• Ministry of Economy, Trade and Industry, "Traditional crafts"
• Kotobank, "Seto ware"
• Kotobank, "Arita ware"
• Kotobank, "Imari ware"
• Kotobank, "Tokoname ware"
• Kotobank, "Shigaraki ware"
• Kotobank, "Bizen ware"

ที่มาของภาพ (ย่อขนาดเพื่อการแสดงผล):

• Asturio Cantabrio / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, 2020
• Daderot / Wikimedia Commons, Public domain, 2013
• Bytemarks / Wikimedia Commons, CC BY 2.0, 2010
• โอกิโนยะ
• FukuroWaraw / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, 2023