“มิงเก” เป็นคำภาษาญี่ปุ่นที่หมายถึงหัตถกรรมพื้นบ้าน คือภาชนะ ผ้า และเครื่องมือที่ช่างฝีมือไร้ชื่อทำขึ้นเพื่อใช้ในชีวิตประจำวัน คำนี้บัญญัติขึ้นในปี 1925 โดยนักคิดยานางิ มูเนโยชิ ร่วมกับช่างปั้นฮามาดะ โชจิ และคาวาอิ คันจิโร และฮามาดะ (1894–1978) คือช่างปั้นที่ตั้งแต่ปี 1924 อาศัยอยู่ในเมืองเครื่องปั้นดินเผามาชิโกะ และทำงานด้วยดินกับน้ำเคลือบของเมืองนั้น
คำที่บัญญัติขึ้นในปี 1925
“มิงเก” (民藝) เชื่อม “มิง” จากคำที่หมายถึงสามัญชน เข้ากับ “เก” จาก “โคเง” ซึ่งแปลว่างานหัตถกรรม ยานางิ ฮามาดะ และคาวาอิเริ่มใช้คำนี้ในปลายปี 1925 ก่อนหน้านั้นของใช้งานหัตถกรรมประจำวันแบบนี้เรียกว่า “เกเตโมโนะ” (下手物) คำที่พ่อค้าในตลาดเช้าใช้เรียกของธรรมดาราคาถูก
ยานางิ มูเนโยชิ (1889–1961) หรือที่รู้จักในชื่อยานางิ โซเอ็ตสึ เป็นนักคิดที่เกิดในโตเกียว และเคยร่วมก่อตั้งนิตยสารวรรณกรรม “ชิรากาบะ” ในปี 1910 เครื่องปั้นดินเผาเกาหลีเปิดตาให้เขาเห็นความงามของของใช้ประจำวันที่ช่างฝีมือไร้ชื่อทำขึ้น ตั้งแต่ปี 1916 เขาเดินทางไปเกาหลีครั้งแล้วครั้งเล่า และในปี 1924 เปิดพิพิธภัณฑ์เล็ก ๆ ในโซลสำหรับของใช้ประจำวันสมัยราชวงศ์โชซ็อน
ในปี 1926 ยานางิ ฮามาดะ คาวาอิ และช่างปั้นโทมิโมโตะ เค็งกิจิ ลงชื่อทั้งสี่ในหนังสือชี้ชวนตั้งพิพิธภัณฑ์หัตถกรรมพื้นบ้านญี่ปุ่น พิพิธภัณฑ์หัตถกรรมพื้นบ้านญี่ปุ่น (นิฮง มิงเกกัง) เปิดในปี 1936 ที่โคมาบะในโตเกียว และยานางิเป็นผู้อำนวยการคนแรก พิพิธภัณฑ์มีของสะสมราว 17,000 ชิ้น
ความงามในการใช้งาน
มิงเกหันไปหาเครื่องใช้ประจำวันที่โลกศิลปะมองข้าม ยานางิเขียนว่าความงามของงานหัตถกรรมอยู่ที่ความเหมาะกับการใช้งาน และเขากับเพื่อนพบความงามที่ “แข็งแรงดี” และ “ธรรมดา” ในของเหล่านี้ ของมิงเกทำขึ้นเพื่อใช้ ไม่มีลายเซ็นของผู้ทำ ทำด้วยมือ จากวัสดุและขนบของท้องถิ่น ในจำนวนมากและราคาถูก
ของสะสมของพิพิธภัณฑ์แสดงให้เห็นความกว้างของขอบเขต ทั้งเครื่องปั้นดินเผาสมัยราชวงศ์โชซ็อน ภาชนะญี่ปุ่นเก่าจากทัมบะ คารัตสึ อิมาริ และเซโตะ เสื้อคลุมของชาวไอนุ เครื่องปั้นดินเผาและสิ่งทอจากโอกินาวะ และสลิปแวร์เก่าของอังกฤษ ซึ่งเป็นเครื่องปั้นดินเผาที่ตกแต่งด้วยน้ำดิน ผู้สร้างงานที่เข้าร่วมขบวนการมีทั้งเบอร์นาร์ด ลีชจากอังกฤษ ฮามาดะ และคาวาอิในด้านเครื่องปั้นดินเผา เซริซาวะ เคซูเกะในด้านการย้อมผ้า และมูนากาตะ ชิโกในด้านภาพพิมพ์แกะไม้
เกียวโต อังกฤษ โอกินาวะ มาชิโกะ
ฮามาดะเกิดที่คาวาซากิ ทางใต้ของโตเกียวไม่ไกล ในปี 1913 เขาเข้าเรียนหลักสูตรเซรามิกของโรงเรียนเทคนิคชั้นสูงโตเกียว ซึ่งเขาได้พบคาวาอิที่เป็นรุ่นพี่สองปี และหลังเรียนจบก็ไปร่วมงานกับคาวาอิที่สถาบันวิจัยเซรามิกในเกียวโตเพื่อศึกษาน้ำเคลือบ ในปี 1919 ขณะไปเยี่ยมลีชที่บ้านของยานางิ เขาก็ได้พบยานางิ
ในปี 1920 ฮามาดะไปอังกฤษกับลีช และที่เซนต์ไอฟส์ เมืองท่าทางตะวันตกเฉียงใต้สุด ทั้งสองสร้างเตาเผาแบบไต่เนินตามแบบเอเชียตะวันออก ต่อมาเขาสรุปเส้นทางอาชีพของตนไว้ในประโยคเดียวว่า “งานเครื่องปั้นดินเผาของข้าพเจ้าพบทางที่เกียวโต เริ่มต้นที่อังกฤษ เรียนรู้ที่โอกินาวะ และเติบโตที่มาชิโกะ”
เขากลับบ้านในปี 1924 และย้ายไปมาชิโกะในจังหวัดโทจิงิทางเหนือของโตเกียวในปีเดียวกัน เขาต้องการชีวิตชนบทแบบที่เห็นในอังกฤษ และที่ทำงานที่หยั่งรากในวิถีชีวิตอันมั่นคง มาชิโกะเป็นเมืองที่เผาโอ่งน้ำ ชาม และกาน้ำชาสำหรับใช้ประจำวัน ในปี 1930 เขาซื้อบ้านไร่หลังคามุงหญ้าในเมืองใกล้เคียงแล้วให้ย้ายมาที่มาชิโกะ และเมื่อมีบ้านกับเตาเผาแบบไต่เนินของตัวเองก็เริ่มทำงานอย่างจริงจัง ที่อังกฤษ ภาชนะของเขามีตราที่เป็นอักษร 庄 ซึ่งเป็นอักษรตัวแรกของชื่อตัว ที่มาชิโกะเขาเลิกประทับตรา
ดินมาชิโกะ น้ำเคลือบมาชิโกะ
ฮามาดะทำให้มาชิโกะยากิใหม่ขึ้นด้วยเพียงดินที่เมืองนี้ใช้มานานกับน้ำเคลือบเจ็ดชนิด แล้วจึงเพิ่มสิ่งที่เรียนรู้มาจากที่อื่น เช่น สีแดงเขียนบนเคลือบของโอกินาวะ น้ำเคลือบมาชิโกะชนิดหนึ่งคือ “คากิ” (柿釉) ซึ่งแปลว่า “ลูกพลับ” ทำจากหินที่ขุดจากอาชินูมะที่ชายขอบเมือง เมื่อใช้หินนี้อย่างเดียว เผาแล้วจะได้สีลูกพลับที่เป็นเอกลักษณ์ของมาชิโกะยากิ
เทคนิคหนึ่งที่เขาชอบคือ “นางาชิกาเกะ” (流し掛け) หรือการราด เขาตักน้ำเคลือบเต็มกระบวยแล้วราดในจังหวะเดียวจากระยะไกลถึง 30 เซนติเมตรนอกขอบชามใบใหญ่ เขานำวิธีตกแต่งเรียบง่ายที่เป็นขนบของมาชิโกะมาทำใหม่ในแบบของตัวเอง ชามปี 1957 ที่กว้าง 57.6 เซนติเมตร มีลายตารางเส้นสีขาวหนาราดบนพื้นสีเขียวอมฟ้า เขายังทำงานเคลือบเกลือ และเขียนลายต้นอ้อยซึ่งกลายเป็นลายประจำตัว
ในปี 1955 เขาอยู่ในกลุ่มบุคคลแรกที่ได้รับการรับรองเป็นผู้ถือครองทรัพย์สินทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ที่สำคัญ ซึ่งเป็นตำแหน่งที่รู้จักกันว่าสมบัติของชาติที่มีชีวิต และในปี 1968 ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ทางวัฒนธรรม หลังยานางิเสียชีวิตในปี 1961 ฮามาดะรับตำแหน่งผู้อำนวยการพิพิธภัณฑ์หัตถกรรมพื้นบ้านญี่ปุ่นต่อจากเขา พิพิธภัณฑ์นี้มีผลงานของฮามาดะราว 450 ชิ้น
สิ่งที่ฮามาดะทิ้งไว้ในมาชิโกะ
เมื่อภาชนะของฮามาดะขายได้ โรงปั้นจำนวนมากในมาชิโกะก็เริ่มทำงานคล้ายกัน และมาชิโกะยากิก็มีลักษณะของหัตถกรรมพื้นบ้าน ชิมาโอกะ ทัตสึโซ ซึ่งเรียนกับเขาและเปิดเตาเผาในมาชิโกะในปี 1953 ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นสมบัติของชาติที่มีชีวิตในปี 1996
ในเดือนเมษายน 1977 หนึ่งปีก่อนเสียชีวิต ฮามาดะเปิดส่วนหนึ่งของบ้านเป็นพิพิธภัณฑ์มาชิโกะซังโกกัง “ซังโก” แปลว่า “อ้างอิง” พิพิธภัณฑ์จัดแสดงเครื่องปั้นดินเผา เครื่องเขิน งานไม้ เครื่องเรือน และสิ่งทอที่เขาสะสมในญี่ปุ่นและต่างประเทศ และใช้เป็นของอ้างอิงสำหรับงานของตัวเอง เตาเผาแบบไต่เนินของเขา ยาวราว 16 เมตร ตั้งอยู่ในบริเวณนั้น เตาไม่ได้ใช้หลังเขาเสียชีวิต และถูกจุดเผาอีกครั้งในปี 2015 เป็นครั้งแรกในราว 40 ปี โดยมีผู้เข้าร่วมเกือบ 100 คน
หม้อของโทเงะ โนะ คามะเมชิ เบ็นโตะสถานีรถไฟที่โอกิโนยะวางขายในปี 1958 ก็เป็นมาชิโกะยากิเช่นกัน เป็นหม้อดินเผา เครื่องปั้นดินเผาของเมืองที่เผาภาชนะสำหรับใช้ประจำวันมาตั้งแต่ราวปี 1853
แหล่งอ้างอิง
- The Japan Folk Crafts Museum: History
- The Japan Folk Crafts Museum: Yanagi Sōetsu and the museum
- The Japan Folk Crafts Museum: Collection, Hamada Shōji
- Shoji Hamada Memorial Mashiko Sankokan Museum: About the museum
- Shoji Hamada Memorial Mashiko Sankokan Museum: Climbing kiln project
- Mashiko Museum of Ceramic Art: Former residence of Hamada Shōji
- Mashiko Museum of Ceramic Art: exhibition on Hamada and Leach
- Tochigi Prefectural Museum of Fine Arts: Large bowl, blue glaze and white lattice
- Mashiko Town: About Mashiko ware
- Kotobank: “Mingei”
- Kotobank: “Hamada Shōji” (Japanese encyclopedias)
- Geological Survey of Japan, Chishitsu News no. 317 (January 1981): Mashiko ware (PDF)
ที่มาของภาพ (ย่อขนาดเพื่อการแสดงผล):
