“เรียวกัง” คือที่พักแบบญี่ปุ่น แขกถอดรองเท้าที่ทางเข้า นอนบนฟุตงที่ปูบนพื้นเสื่อทาทามิ และโดยปกติมีมื้อเย็นกับมื้อเช้ารวมอยู่ในการเข้าพัก สิ่งที่ทำให้เรียวกังต่างจากโรงแรมคืออาคารและห้องที่เป็นแบบญี่ปุ่น ไม่ใช่แบบตะวันตก และการเข้าพักที่มีห้องพักเป็นศูนย์กลาง แทนที่จะกระจายไปตามล็อบบี้ ห้องอาหาร และบาร์
เรียวกังกับโรงแรม
ตั้งแต่ปี 1948 ซึ่งเป็นปีที่ตรากฎหมายว่าด้วยกิจการที่พัก กฎหมายญี่ปุ่นแยกทั้งสองอย่างออกจากกัน โรงแรมมีโครงสร้างและสิ่งอำนวยความสะดวกแบบตะวันตก ส่วนเรียวกังเป็นแบบญี่ปุ่น ใบอนุญาตไม่เกี่ยวกับชื่อของที่พัก และเรียวกังจำนวนมากในแหล่งท่องเที่ยวเรียกตัวเองว่าโรงแรม การแก้ไขกฎหมายที่มีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 15 มิถุนายน 2018 รวมโรงแรมกับเรียวกังเป็นประเภทเดียวกัน
ห้องพัก
ห้องของเรียวกังปูพื้นด้วยเสื่อทาทามิ มีโต๊ะเตี้ยและ “ซาอิสุ” เก้าอี้ไม่มีขาสำหรับนั่งกับพื้น บางห้องมี “โทโกโนมะ” ด้วย คือเวิ้งที่ยกสูงกว่าเสื่อทาทามิหนึ่งขั้น อยู่ทางด้านที่ถือเป็นที่นั่งอันมีเกียรติของห้อง ใช้แขวนภาพม้วน จัดดอกไม้ หรือวางของประดับ โทโกโนมะก่อรูปขึ้นพร้อมกับการสร้างอาคารแบบ “โชอิน” และตั้งแต่สมัยมูโรมาจิ (ปี 1336–1573) ก็ถูกสร้างไว้ในบ้านพักของชนชั้นนักรบ
ตามธรรมเนียม แขกไม่ได้นอนบนเตียง แต่นอนบนฟุตงที่ปูบนเสื่อทาทามิโดยตรง ฟุตงเก็บเข้าที่ได้ และในภูมิอากาศที่ชื้นก็ยกออกไปตากแดดข้างนอกได้ ซึ่งเป็นสองเหตุผลที่ยกกันมาอธิบายว่าทำไมฟุตงจึงกลายเป็นเครื่องนอนมาตรฐานของญี่ปุ่น ในช่วงไม่กี่ปีมานี้ เรียวกังที่เพิ่มห้องแบบมีเตียงมีมากขึ้น เกือบทุกห้องมีห้องน้ำสำเร็จรูปของตัวเองที่มีฝักบัวและอ่างอาบน้ำ
รองเท้า สลิปเปอร์ และยูกาตะ
รองเท้าต้องถอดตั้งแต่เข้าประตูมา แขกเปลี่ยนเป็นสลิปเปอร์ที่จัดไว้ให้ และเก็บรองเท้าไว้ในตู้รองเท้า ก่อนขึ้นไปบนเสื่อทาทามิก็ต้องถอดสลิปเปอร์ และห้องส้วมมักมีสลิปเปอร์ของตัวเองอีกคู่หนึ่ง ธรรมเนียมถอดรองเท้าในอาคารเกิดจากประวัติศาสตร์ของการนั่งและนอนบนเสื่อทาทามิ
ในห้องมักมี “ยูกาตะ” วางไว้ให้ คือกิโมโนผ้าฝ้ายไม่มีซับในที่สวมหลังอาบน้ำ ชื่อนี้ย่อมาจาก “ยูกาตาบิระ” เสื้อคลุมผ้าลินินที่ผู้มีฐานะสูงเคยสวมในห้องอบไอน้ำ ยูกาตะกลายเป็นสิ่งที่คนทั่วไปสวมหลังอาบน้ำในสมัยเอโดะ (ปี 1603–1868) เมื่อผ้าฝ้ายและโรงอาบน้ำสาธารณะแพร่หลาย
มื้อเย็นและมื้อเช้า
เรียวกังมักคิดราคาเป็นรายคน และโดยทั่วไปรวมมื้อเย็นในวันที่มาถึงกับมื้อเช้าในวันรุ่งขึ้น การจัดแบบนี้เรียกว่า “อิปปากุ นิโชกุ” หรือ “หนึ่งคืน สองมื้อ” ปัจจุบันเรียวกังที่มีการเข้าพักแบบรวมเฉพาะมื้อเช้า และ “ซูโดมาริ” คือการเข้าพักแบบไม่มีอาหาร ก็มีมากขึ้น
มื้อเย็นโดยทั่วไปเป็น“ไคเซกิ” มื้ออาหารที่เป็นแบบแผน ประกอบด้วยอาหารจานเล็กหลายลำดับ ทำจากวัตถุดิบท้องถิ่นตามฤดูกาล ส่วนมื้อเช้าเป็นอาหารเช้าแบบญี่ปุ่นดั้งเดิม อาหารจะเสิร์ฟในห้องพักหรือในห้องอาหาร แล้วแต่เรียวกัง และตอนเช็กอิน พนักงานมักถามว่าแขกต้องการรับประทานแต่ละมื้อเวลาใด ภายในช่วงเวลาที่กำหนด พนักงานประจำห้อง ซึ่งตามธรรมเนียมเป็นผู้หญิงที่เรียกว่า “นากาอิ” จะต้อนรับและส่งแขก และเสิร์ฟอาหารในห้อง
การอาบน้ำ
สำหรับคนญี่ปุ่นส่วนใหญ่ การแช่น้ำอย่างไม่เร่งรีบในบ่ออาบน้ำรวมเป็นส่วนที่ขาดไม่ได้ของการพักเรียวกัง “ออนเซ็นเรียวกัง” หรือเรียวกังน้ำพุร้อน ตั้งอยู่ในเมืองน้ำพุร้อนที่มีชื่อเสียง และมีบ่ออาบน้ำรวมขนาดใหญ่ ที่คูซัตสึออนเซ็น น้ำจากตาน้ำยูบาตาเกะถูกส่งตามท่อไปยังกว่า 80 แห่งในเมือง ซึ่งรวมถึงที่พักและโรงอาบน้ำรวม
บ่ออาบน้ำรวมมักไม่ต้องจอง และในเรียวกังหลายแห่งเปิดถึงดึกและเปิดแต่เช้าตรู่ ยกเว้นช่วงที่ทำความสะอาด เรียวกังบางแห่งยังมีบ่อส่วนตัว ซึ่งอยู่ในห้องพักหรือจองใช้ได้ตามเวลาที่กำหนด
จากฮาตาโงะสู่เรียวกัง
เมืองพักแรมในสมัยเอโดะมีที่พักสามประเภท “ฮนจิน” สำหรับไดเมียวและผู้มีฐานะสูงอื่น ๆ “ฮาตาโงะ” สำหรับนักเดินทางทั่วไป และตั้งแต่กลางศตวรรษที่สิบเจ็ดก็จัดอาหารให้แขก “คิจินยาโดะ” ซึ่งถูกที่สุด ไม่จัดอาหารให้ แขกทำอาหารเองและจ่ายค่าฟืน ซึ่งเรียกว่า “คิจิน” ซากาโมโตะ เมืองพักแรมที่ตีนช่องเขาอูซุยบนทางหลวงนากาเซ็นโด มีฮนจินสองแห่งและฮาตาโงะ 53 แห่ง
เมื่อฮนจินถูกยกเลิกในปี 1870 ที่พักทั่วไปก็ได้รับอนุญาตให้มีประตูรั้ว ทางเข้าแบบทางการ และห้องยกพื้น ซึ่งแต่ก่อนอนุญาตเฉพาะฮนจิน ฮาตาโงะเคยให้แขกพักรวมกันในห้องใหญ่ แต่ที่พักใหม่ ๆ ใช้ผนังกั้นห้องให้เป็นห้องส่วนตัว บางห้องมีโทโกโนมะ เมื่อทางรถไฟขยายออกไป ที่พักเหล่านี้ก็ถูกสร้างขึ้นรอบสถานี เป็น “เอกิมาเอะ เรียวกัง” หรือเรียวกังหน้าสถานี เอกิเบ็น เบ็นโตะที่ขายตามสถานี ว่ากันว่าเริ่มขึ้นในเดือนกรกฎาคม 1885 เมื่อทางรถไฟจากอุเอโนะไปถึงอุตสึโนมิยะ และชิโรกิยะ ที่พักในเมืองนั้น ขายอาหารที่สถานีอุตสึโนมิยะ
หลังสงครามโลกครั้งที่สอง เมื่อการเที่ยวพักผ่อนเป็นหมู่คณะได้รับความนิยม เรียวกังสำหรับนักท่องเที่ยวก็ผุดขึ้นในเมืองน้ำพุร้อนและเมืองท่องเที่ยว โอลิมปิกโตเกียวปี 1964 นำมาซึ่งระลอกของโรงแรมขนาดใหญ่ และตั้งแต่กลางทศวรรษ 1960 เรียวกังหน้าสถานีจำนวนมากก็เกิดใหม่เป็นโรงแรมธุรกิจ เรียวกังในแหล่งท่องเที่ยวก็เป็นแบบตะวันตกมากขึ้นเช่นกัน มีเตียงในบางห้อง ห้องอาบน้ำแบบตะวันตก และอาหารที่เสิร์ฟในห้องอาหาร ตั้งแต่กลางทศวรรษ 1970 เรียวกังแบบญี่ปุ่นแท้กลับมาได้รับการยกย่องอย่างสูงอีกครั้ง
เรียวกังมีอยู่กี่แห่ง
ปลายปี 1995 ญี่ปุ่นมีเรียวกังราว 72,600 แห่ง เทียบกับโรงแรม 7,174 แห่ง แต่เรียวกังหนึ่งแห่งมีห้องพักเฉลี่ย 14 ห้อง ส่วนโรงแรมมี 75 ห้อง โรงแรมเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ และเรียวกังลดลงเรื่อย ๆ ปลายเดือนมีนาคม 2018 ซึ่งเป็นการนับครั้งสุดท้ายก่อนที่โรงแรมกับเรียวกังจะถูกรวมเป็นประเภทเดียวกัน มีเรียวกัง 38,622 แห่งและโรงแรม 10,402 แห่ง ปลายเดือนมีนาคม 2025 ประเภทที่รวมกันแล้วมีเรียวกังและโรงแรมรวม 52,946 แห่ง
สำนักงานการท่องเที่ยวญี่ปุ่นยังคงนับเรียวกังแยกต่างหากในการสำรวจการเข้าพัก ในฐานะที่พักที่สร้างแบบญี่ปุ่นเป็นหลัก ในปี 2025 แขกเข้าพักที่เรียวกังราว 79 ล้านคืน จาก 661 ล้านคืนของที่พักทั้งหมดในญี่ปุ่น และในจำนวนคืนที่พักเรียวกังนั้น ราว 10 ล้านคืนเป็นของแขกจากต่างประเทศ
แหล่งอ้างอิง
- Kotobank, "Ryokan"
- Kotobank, "Yukata"
- Kotobank, "Tokonoma"
- Kotobank, "Nakai"
- Kotobank, "Ekiben"
- Ministry of Health, Labour and Welfare, "Overview of the Hotel Business Act (Ryokan-gyō hō)"
- Ministry of Health, Labour and Welfare, "Report on Public Health Administration and Services, fiscal 2018: summary"
- Ministry of Health, Labour and Welfare, "Report on Public Health Administration and Services, fiscal 2024: summary"
- Japan Tourism Agency, "Overnight Travel Statistics Survey"
- Japan Tourism Agency, Overnight Travel Statistics Survey, 2025 annual figures (Excel)
- Japan Tourism Agency, "Questions for Ryokan? Look here!"
- Japan National Tourism Organization, "Japanese Ryokan Guide"
- Japan National Tourism Organization, "Understanding and Mastering Japanese Manners and Etiquette"
- Agency for Cultural Affairs, database of nationally designated cultural properties, "Yubatake"
ที่มาของภาพ (ย่อขนาดเพื่อการแสดงผล):
