วิธีแช่ออนเซ็น กติกาของน้ำพุร้อนญี่ปุ่น ตั้งแต่การล้างตัวก่อนจนถึงรอยสัก

ที่ออนเซ็น หรือน้ำพุร้อนของญี่ปุ่น ผู้อาบน้ำถอดเสื้อผ้าทั้งหมด รวมทั้งชุดว่ายน้ำ ไว้ในห้องเปลี่ยนเสื้อผ้าของเพศตนเอง แล้วล้างตัวที่จุดล้างตัวและตักน้ำร้อนราดตัวก่อนก้าวลงบ่อ ผ้าขนหนูผืนเล็กไม่เอาลงน้ำ ผมยาวต้องรวบขึ้น และไม่มีใครว่ายน้ำ สาดน้ำ หรือนำโทรศัพท์หรือกล้องเข้าไปในบริเวณอาบน้ำ

น้ำแบบใดจึงเป็นออนเซ็น

กฎหมายน้ำพุร้อนของญี่ปุ่นปี 1948 นิยามออนเซ็นว่าเป็นน้ำร้อน น้ำแร่ ไอน้ำ หรือก๊าซอื่นที่ออกมาจากใต้ดิน และผ่านเกณฑ์ข้อใดข้อหนึ่งในสองข้อ คือมีอุณหภูมิอย่างน้อย 25°C เมื่อนำขึ้นมาจากแหล่ง หรือมีสารอย่างใดอย่างหนึ่งใน 19 ชนิดที่ระบุในกฎหมายตามปริมาณที่กำหนด เช่น สารละลายที่ไม่ใช่ก๊าซ 1,000 มิลลิกรัม หรือกำมะถัน 1 มิลลิกรัม ในน้ำหนึ่งกิโลกรัม ดังนั้นน้ำที่เย็นกว่า 25°C ก็เป็นออนเซ็นตามกฎหมายได้

ปลายเดือนมีนาคม 2025 ญี่ปุ่นมีแหล่งออนเซ็น 2,839 แห่ง โดยนับเฉพาะที่ที่มีที่พัก และมีตาน้ำพุร้อน 27,899 แห่ง ฮอกไกโดมีแหล่งออนเซ็นมากที่สุด คือ 226 แห่ง และจังหวัดโออิตะมีตาน้ำมากที่สุด คือ 5,094 แห่ง

ก่อนลงบ่อ

ห้องเปลี่ยนเสื้อผ้าแยกชายหญิง และบ่อเกือบทั้งหมดก็เช่นกัน รองเท้าหรือสลิปเปอร์ต้องถอดก่อนเข้าห้องเปลี่ยนเสื้อผ้า และเสื้อผ้าทั้งหมดทิ้งไว้ที่นั่น ผ้าขนหนูผืนเล็กซึ่งมักมีจัดไว้ให้ ใช้ถือบังด้านหน้าของร่างกายระหว่างเดินไปที่บ่อได้

บริเวณอาบน้ำมีจุดล้างตัว แต่ละจุดมีม้านั่งเตี้ย ถัง และมักมีฝักบัวมือถือ ผู้อาบน้ำนั่งล้างตัวและล้างสบู่ออกให้หมดทุกร่องรอย ก่อนลงบ่อยังตักน้ำร้อนราดตัว จากมือและเท้าไปจนทั่วทั้งตัว สิ่งนี้เรียกว่า “คาเกยุ” ซึ่งช่วยให้ร่างกายปรับตัวกับความร้อน ความดันโลหิตจะได้ไม่ขึ้นฉับพลัน บ่อหลายแห่งมีอ่างสำหรับการนี้อยู่ใกล้ทางเข้า

ในน้ำ

ผ้าขนหนูไม่เอาลงบ่อเด็ดขาด เพื่อให้น้ำสะอาด ผู้อาบน้ำพับผ้าแล้ววางไว้บนศีรษะหรือบนขอบบ่อ ผู้คนพูดคุยกันเบา ๆ และการถ่ายภาพในบริเวณอาบน้ำเป็นข้อห้ามเด็ดขาด เพื่อเคารพความเป็นส่วนตัวของผู้อาบน้ำคนอื่น โดยเฉพาะผู้เยาว์

ป้ายในห้องเปลี่ยนเสื้อผ้าบอกอะไร

สถานที่ทุกแห่งที่ให้ประชาชนอาบน้ำออนเซ็น ต้องติดประกาศส่วนประกอบของน้ำ ภาวะที่ห้ามอาบ และข้อควรระวังในการอาบ ตั้งแต่การแก้ไขกฎหมายปี 2007 การวิเคราะห์ที่เป็นฐานของป้ายต้องทำใหม่อย่างน้อยทุกสิบปี หากน้ำถูกเจือจาง อุ่นให้ร้อน หมุนเวียนใช้ซ้ำ เติมสารเพิ่ม หรือฆ่าเชื้อ ป้ายก็ต้องบอกไว้พร้อมเหตุผล

ข้อห้ามและข้อควรระวังเป็นไปตามมาตรฐานระดับชาติ ซึ่งแก้ไขครั้งล่าสุดในปี 2014 ข้อห้ามสำหรับออนเซ็นทุกแห่งรวมถึงภาวะเลือดออก โรคร้ายแรงของหัวใจ ปอด หรือไต และระยะที่โรคกำลังกำเริบ โดยเฉพาะเมื่อมีไข้ น้ำพุกรดและน้ำพุกำมะถันยังห้ามสำหรับผู้ที่ผิวแพ้ง่ายด้วย

ข้อควรระวังแนะนำไม่ให้อาบก่อนหรือหลังอาหารทันที หรือหลังดื่มแอลกอฮอล์ และแนะนำให้ดื่มน้ำก่อนและหลังอาบ ผู้สูงอายุและผู้ที่มีความดันโลหิตสูงหรือโรคหัวใจควรเลี่ยงน้ำที่ร้อน 42°C ขึ้นไป ข้อควรระวังกำหนดเวลาแช่ไว้ที่สามถึงสิบนาทีจนกว่าผู้อาบจะคุ้นกับน้ำ และ 15 ถึง 20 นาทีหลังจากนั้น หลังอาบ ให้ใช้ผ้าขนหนูซับน้ำออนเซ็นออกแทนการล้างออก ยกเว้นผู้ที่ผิวแพ้ง่ายหลังแช่น้ำพุกรดจัดหรือน้ำพุกำมะถัน

บ่อกลางแจ้งและการอาบน้ำรวมชายหญิง

“โรเท็มบูโระ” คือบ่อที่อยู่กลางแจ้ง และ “อูจิยุ” คือบ่อที่อยู่ภายในที่พัก โดยต่อท่อนำน้ำมาจากตาน้ำ

“คนโยกุ” หรือการอาบน้ำรวมชายหญิง มีอยู่ในโรงอาบน้ำสาธารณะจนถึงปลายสมัยเอโดะ (ปี 1603–1868) การปฏิรูปคันเซในปี 1787–93 สั่งให้เลิก และรัฐบาลเมจิห้ามอีกครั้งในปี 1869–70 ตามแนวทางด้านสุขอนามัยระดับชาติสำหรับโรงอาบน้ำสาธารณะ ชายและหญิงที่อายุราวเจ็ดปีขึ้นไปไม่อาบน้ำร่วมกัน จนถึงเดือนธันวาคม 2020 อายุนี้คือราวสิบปี

รอยสัก

ออนเซ็นแบบดั้งเดิมบางแห่งไม่รับผู้อาบน้ำที่มีรอยสัก และหลายแห่งจัดหรือขายแผ่นปิดรอยสัก ซึ่งเหมาะกับรอยสักที่เล็กมากเท่านั้น ในเดือนมีนาคม 2016 สำนักงานการท่องเที่ยวญี่ปุ่นแจ้งสมาคมโรงแรม เรียวกัง และน้ำพุร้อนสี่แห่งว่า การปฏิเสธไม่ให้ใครอาบน้ำเพียงเพราะมีรอยสักนั้นไม่เหมาะสม ประเด็นที่ขอให้คำนึงถึงมีอยู่ว่า ผู้คนสักด้วยเหตุผลทางศาสนา วัฒนธรรม และแฟชั่น และรอยสักไม่ก่อปัญหาด้านสุขอนามัย

สำนักงานขอให้แต่ละสถานที่หาแนวทางของตนเอง และยกตัวอย่างไว้ ได้แก่ การปิดรอยสักด้วยสติกเกอร์ การไม่ขอให้ทำอะไรเป็นพิเศษกับรอยสักเล็ก ๆ ขนาดราวฝ่ามือที่ไม่ทำให้ผู้อาบน้ำคนอื่นรู้สึกถูกข่ม การแนะนำช่วงเวลาที่มีครอบครัวมาอาบน้อย และการเสนอบ่อแยก “คาชิกิริบูโระ” (บ่อส่วนตัว) หรือห้องพักที่มีบ่อของตัวเอง สองวันต่อมา กระทรวงสาธารณสุข แรงงาน และสวัสดิการ ขอให้จังหวัด เมืองใหญ่ และเขตพิเศษของโตเกียว ดูแลไม่ให้สถานอาบน้ำปฏิเสธผู้ใดด้วยเหตุอันไม่เป็นธรรม

น้ำพุสิบประเภท

ออนเซ็นที่มีคุณสมบัติเป็นประโยชน์ต่อการบำบัดจัดเป็น “เรียวโยเซ็น” หรือ “น้ำพุเพื่อการบำบัด” แบ่งเป็นสิบประเภทตามอุณหภูมิหรือส่วนประกอบหลัก คือ น้ำพุธรรมดา น้ำพุคลอไรด์ น้ำพุไฮโดรเจนคาร์บอเนต น้ำพุซัลเฟต น้ำพุคาร์บอนไดออกไซด์ น้ำพุเหล็ก น้ำพุกรด น้ำพุไอโอดีน น้ำพุกำมะถัน และน้ำพุกัมมันตรังสี ในน้ำพุคาร์บอนไดออกไซด์จะมีฟองเล็ก ๆ เกาะตามตัว น้ำพุเหล็กเปลี่ยนเป็นสีทองเมื่อถูกอากาศ และน้ำพุไอโอดีนเปลี่ยนเป็นสีเหลืองเมื่อตั้งทิ้งไว้ น้ำพุกรดจัดทำให้แสบผิวและมีรสเปรี้ยว น้ำของคูซัตสึออนเซ็นในกุนมะมีค่า pH ราว 2.0

ออนเซ็นกับเซ็นโต

ออนเซ็นนิยามด้วยน้ำ ส่วน “เซ็นโต” นิยามด้วยกิจการ คือโรงอาบน้ำที่เปิดให้ทุกคนเข้าโดยเก็บค่าบริการ เซ็นโตอยู่ภายใต้กฎหมายโรงอาบน้ำสาธารณะ ซึ่งออกในปี 1948 เช่นกัน และครอบคลุมสถานที่ที่ให้ประชาชนอาบน้ำด้วยน้ำร้อน น้ำออนเซ็น และอื่น ๆ ทำนองเดียวกัน ตามกฎหมายนี้ ผู้อาบน้ำต้องไม่ทำให้บ่อสกปรกอย่างเห็นได้ชัด และผู้ประกอบการต้องปฏิเสธผู้ที่เป็นโรคติดต่อ ปลายเดือนมีนาคม 2025 โรงอาบน้ำสาธารณะในญี่ปุ่นที่ใช้น้ำออนเซ็นมี 7,721 แห่ง

แหล่งอ้างอิง

• e-Gov Laws, "Hot Springs Act (Act No. 125 of 1948)"
• Ministry of the Environment, "Recent hot-spring administration: outline of the Hot Springs Act" (PDF)
• Ministry of the Environment, "Hot spring use in fiscal 2024 (as of March 31, 2025)" (PDF)
• Ministry of the Environment, "Safe and secure hot-spring use: the basics" (March 2019, PDF)
• Japan National Tourism Organization, "How to Best Enjoy Japan's Onsen"
• Ministry of Health, Labour and Welfare, "On bathing by foreign visitors with tattoos" (March 18, 2016, PDF)
• Chiba Prefecture, "Age limit for mixed bathing at public bathhouses"
• Kotobank, "Onsen"
• Kotobank, "Kon'yoku"
• Kotobank, "Sentō"
• Kotobank, "Rotenburo"
• Kotobank, "Uchiyu"
• Town of Kusatsu, "About Kusatsu Onsen"

ที่มาของภาพ (ย่อขนาดเพื่อการแสดงผล):

• Alpsdake / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, 2018
• 松山市役所 / Wikimedia Commons, CC BY 4.0, 2017
• Soica2001 / Wikimedia Commons, Public domain, 2008