ความต่างของเมนูเหล่านี้อยู่ที่จังหวะที่ข้าวมาเจอกับเครื่องอื่น ๆ “ทากิโกมิโกฮัง” คือข้าวที่หุงพร้อมกับเครื่องตั้งแต่ต้น “คามะเมชิ” คือทากิโกมิโกฮังที่หุงในหม้อใบเล็กสำหรับหนึ่งคนแล้วเสิร์ฟทั้งหม้อใบนั้น ส่วน “ดงบุริ” นั้นหุงข้าวเปล่า ๆ ก่อน แล้วนำหน้าที่ปรุงแยกไว้มาวางบนข้าวในชามทรงลึก
ทากิโกมิโกฮัง: หุงไปด้วยกัน
ทากิโกมิโกฮังคือข้าวที่หุงพร้อมกับผัก ไก่ ปลา หรือหอยตั้งแต่ต้น ปรุงรสด้วยเกลือ โชยุ หรือสาเก บางแบบปรุงด้วยเกลือ บางแบบปรุงด้วยโชยุ เกลือใช้เมื่อคนทำอยากให้เห็นสีของเครื่อง เช่น เกาลัด ถั่วลันเตา หรือผักใบเขียว ส่วนโชยุเข้ากับเห็ดมัตสึทาเกะและเห็ดชิเมจิ หน่อไม้ ไก่ และอาหารทะเล
เมื่อหุงข้าวกับเครื่องเพียงอย่างเดียวเพื่อดึงรสชาติของฤดูกาลออกมา เมนูนั้นจะเรียกตามชื่อเครื่อง ได้แก่ “มัตสึทาเกะเมชิ” “คุริเมชิ” (ข้าวเกาลัด) “ทาเกโนโกะเมชิ” (ข้าวหน่อไม้) “อิโมะเมชิ” (ข้าวมันเทศ) “คิโนโกะเมชิ” (ข้าวเห็ด) “ไทเมชิ” (ข้าวปลาไท) และ “คากิเมชิ” (ข้าวหอยนางรม)
ข้าวที่หุงกับเครื่องหลายอย่างพร้อมกันเรียกว่า “โกโมกุเมชิ” คำว่า “โกโมกุ” แปลตรงตัวว่า “ห้าอย่าง” แต่หมายถึงเครื่องหลายอย่าง ไม่ใช่ห้าอย่างพอดี เครื่องที่ใช้กันทั่วไปคือน้ำเต้าฝานเส้นตากแห้ง เห็ดชิตาเกะ แคร์รอต หน่อไม้ รากบัว บุกคอนเนียกุ และเต้าหู้ทอด โกโมกุเมชิเป็นคำที่ใช้ในคันโตซึ่งเป็นภูมิภาครอบโตเกียวเป็นหลัก ส่วนในคันไซซึ่งเป็นภูมิภาครอบโอซาก้าและเกียวโต เมนูเดียวกันนี้เรียกว่า “คายากุเมชิ”
มาเซะโกฮัง: คลุกทีหลัง
“มาเซะโกฮัง” คือข้าวหุงสุกใหม่ ๆ จะเป็นข้าวเปล่าหรือข้าวปรุงรสก็ได้ แล้วคลุกกับเครื่องที่ปรุงรสแยกไว้ เครื่องอย่างเดียวกันทำได้ทั้งสองแบบ ข้าวหน่อไม้ ข้าวเห็ดมัตสึทาเกะ และโกโมกุเมชิเป็นทากิโกมิโกฮังถ้าหุงเครื่องไปพร้อมกับข้าว และเป็นมาเซะโกฮังถ้าต้มเคี่ยวเครื่องแยกไว้แล้วนำมาคลุก “นาเมชิ” ข้าวที่คลุกกับผักใบเขียวสับ ก็เป็นมาเซะโกฮังอย่างหนึ่ง
คามะเมชิ: ทากิโกมิโกฮังในหม้อของตัวเอง
คามะเมชิเป็นทากิโกมิโกฮังชนิดหนึ่ง หุงทีละที่ในหม้อใบเล็ก แล้วยกมาที่โต๊ะทั้งหม้อ คามะเมชิอีกแบบหนึ่งคือหุงข้าวปรุงรสในหม้อใบเล็ก แล้วจัดเครื่องอื่น ๆ ไว้ด้านบน
ดงบุริ: หน้าต่าง ๆ บนข้าวสวย
“ดงบุริ” คือชามที่ใหญ่ประมาณสามเท่าของถ้วยข้าวทั่วไป ตักข้าวใส่ชามนี้ วางหน้าที่ปรุงรสแล้วพร้อมน้ำซอสลงบนข้าว เมนูนั้นก็คือ “ดงบุริโมโนะ” ซึ่งเรียกสั้น ๆ ว่าดงบุริก็ได้ “อุนะดง” (ปลาไหลย่าง) “เท็นดง” (เท็มปุระ) “คัตสึดง” (หมูชุบแป้งทอด) “โอยาโกะดง” “กิวดง” (เนื้อวัว) และ “เท็กกะดง” ซึ่งวางปลาทูน่าดิบบนข้าวซูชิที่ปรุงด้วยน้ำส้มสายชู ล้วนเป็นดงบุริ
อุนะดงถือกันว่าเป็นดงบุริอย่างแรก เรื่องเล่ามีอยู่ว่าในสมัยบุนเซ (ปี 1818–30) นายทุนโรงละครคนหนึ่งซึ่งสั่งปลาไหลย่างมาส่งแทบทุกวัน ขอให้ใส่ปลาไหลลงในชามข้าวร้อน ๆ เพื่อให้ยังอุ่นเมื่อมาถึง ส่วนโอยาโกะดงเกิดขึ้นในสมัยเมจิ ไก่ ต้นหอมญี่ปุ่น และเห็ดชิตาเกะนำมาต้มเคี่ยว ใส่ไข่ให้จับตัว แล้ววางบนข้าว “โอยาโกะ” แปลว่า “พ่อแม่กับลูก” ซึ่งก็คือไก่กับไข่
เทียบกันให้เห็น
| เมนู | ข้าวกับเครื่องมาเจอกันเมื่อไร | ภาชนะ |
|---|---|---|
| ทากิโกมิโกฮัง | หุงไปด้วยกันตั้งแต่ต้น | — |
| มาเซะโกฮัง | คลุกหลังจากข้าวสุกแล้ว | — |
| คามะเมชิ | หุงไปด้วยกันตั้งแต่ต้น | หม้อใบเล็กสำหรับหนึ่งคน ยกมาที่โต๊ะทั้งหม้อ |
| ดงบุริ | วางหน้าบนข้าวที่หุงสุกแล้ว | ชามทรงลึก |
โทเงะ โนะ คามะเมชิอยู่ตรงไหน
โทเงะ โนะ คามะเมชิเป็นเอกิเบ็น ข้าวกล่องที่ขายตามสถานีรถไฟ และเอกิเบ็นที่บรรจุในภาชนะทรงหม้อก็เรียกว่าคามะเมชิเช่นกัน ข้าวปรุงรสจะหุงให้สุกก่อน จัดเครื่องเก้าอย่างไว้ด้านบน แล้วบรรจุทั้งหมดลงในหม้อดินเผามาชิโกะยากิ
แหล่งอ้างอิง
- Kotobank: “Takikomi gohan” (Encyclopedia Nipponica)
- Kotobank: “Mazegohan” (Encyclopedia Nipponica)
- Kotobank: “Gomoku-meshi” (Japanese dictionaries and encyclopedias)
- Kotobank: “Donburi-mono” (Japanese dictionaries and encyclopedias)
- Kotobank: “Oyakodon” (Japanese dictionaries)
- Kotobank: “Kamameshi” (Japanese dictionaries and encyclopedias)
- Oginoya: Tōge no Kamameshi in the ceramic pot
ที่มาของภาพ (ย่อขนาดเพื่อการแสดงผล):
