โรงงานไหมโทมิโอกะ โรงงานสาวไหมของรัฐแห่งแรกของญี่ปุ่น

โรงงานไหมโทมิโอกะคือโรงงานสาวไหมที่รัฐบาลเมจิของญี่ปุ่นเปิดในปี 1872 ที่โทมิโอกะ จังหวัดกุนมะ โดยใช้เครื่องจักรจากฝรั่งเศสและผู้สอนชาวฝรั่งเศส เพื่อแสดงให้ทั้งประเทศเห็นวิธีผลิตไหมดิบด้วยเครื่องจักร โรงงานเดินเครื่องอยู่ 115 ปี อาคารของปี 1872 ยังตั้งอยู่เกือบครบถ้วน และในปี 2014 ก็ได้ขึ้นบัญชีมรดกโลกพร้อมกับแหล่งที่เกี่ยวข้องอีกสามแห่งในกุนมะ ในฐานะศูนย์กลางของนวัตกรรมที่ทำให้ญี่ปุ่นเป็นผู้ส่งออกไหมดิบอันดับหนึ่งของโลก

โรงงานต้นแบบสำหรับสินค้าส่งออกอันดับหนึ่งของญี่ปุ่น

ญี่ปุ่นเริ่มค้าขายกับต่างประเทศในปี 1859 และไหมดิบก็กลายเป็นสินค้าส่งออกอันดับหนึ่งอย่างรวดเร็ว เมื่อความต้องการพุ่งสูง ไหมคุณภาพต่ำก็ถูกผลิตออกมาเป็นจำนวนมาก อังกฤษและฝรั่งเศสกดดันให้ปรับปรุงคุณภาพ และขอสร้างโรงงานไหมในญี่ปุ่นด้วยทุนต่างชาติ ในปี 1870 รัฐบาลจึงตัดสินใจสร้างโรงงานต้นแบบด้วยเงินของตนเอง โรงงานจะใช้เทคโนโลยีการสาวไหมของตะวันตกและผู้สอนชาวต่างชาติ ส่วนผู้หญิงที่รับสมัครมาจากทั่วญี่ปุ่นและได้รับการฝึกที่นี่ จะกลับบ้านไปสอนการสาวไหมด้วยเครื่องจักร

รัฐบาลจ้างปอล บรูนา (1840–1908) ชาวฝรั่งเศสที่ทำงานเป็นผู้ตรวจไหมดิบอยู่ในโยโกฮาม่า มานำโครงการนี้ ชิบูซาวะ เออิจิ แห่งกระทรวงการคลังเป็นผู้ดูแลแผนงาน และโอดากะ อัตสึทาดะ เป็นผู้อำนวยการคนแรกของโรงงาน

ทำไมต้องเป็นโทมิโอกะ

บรูนากับโอดากะสำรวจแหล่งเลี้ยงไหมใกล้โตเกียวแล้วเลือกโทมิโอกะ รอบเมืองนี้การเลี้ยงไหมเฟื่องฟู จึงหารังไหมดีได้ใกล้มือ มีที่ดินกว้างอยู่ริมแม่น้ำคาบูระ และชักน้ำจากคลองส่งน้ำที่มีอยู่แล้วได้ ชาวเมืองเห็นชอบกับการตั้งโรงงาน และโยโกฮาม่าก็อยู่ไม่ไกล

ผนังอิฐบนโครงไม้

การก่อสร้างเริ่มในปี 1871 และการสาวไหมเริ่มเมื่อวันที่ 4 ตุลาคม 1872 สิบวันก่อนที่ทางรถไฟสายแรกของญี่ปุ่นจะเปิดระหว่างชิมบาชิกับโยโกฮาม่า

อาคารหลักเป็นโครงไม้ที่มีผนังอิฐ ช่างทำกระเบื้องหลังคาชาวญี่ปุ่นเผาอิฐตามคำแนะนำของชาวฝรั่งเศส และอิฐก่อแบบฝรั่งเศส (“ฟูรันสุซูมิ”) คือเรียงด้านยาวสลับกับด้านสั้นภายในแถวเดียวกัน หลังคามุงกระเบื้องญี่ปุ่น ส่วนกระจกหน้าต่างและเครื่องสาวไหมนำเข้าจากฝรั่งเศส

โรงสาวไหม ซึ่งเป็นที่ดึงเส้นไหมออกจากรังไหม ยาว 140 เมตร หลังคาวางอยู่บนโครงถักแบบคิงโพสต์ พื้นโรงจึงไม่มีเสา และได้แสงจากหน้าต่างกระจกกรอบเหล็ก ด้วยเครื่องสาวไหมฝรั่งเศส 300 อ่าง ที่นี่จึงเป็นโรงงานสาวไหมที่ใหญ่ที่สุดในโลกในเวลานั้น โกดังเก็บรังไหมตะวันออกและตะวันตกยาวหลังละ 104 เมตร สูงสองชั้น และมีหน้าต่างจำนวนมากเพื่อให้รังไหมแห้ง

ผู้หญิงที่หน้าอ่างสาวไหม

การรับสมัครเริ่มในเดือนมีนาคม 1872 ในห้าจังหวัด และมีผู้หญิงมาสมัครน้อย ผู้คนเข้าใจว่าไวน์ที่ชาวฝรั่งเศสดื่มคือเลือดมนุษย์ โอดากะจึงพาลูกสาวคนโตของตนเองซึ่งอายุ 13 ปีเข้าโรงงาน พอถึงปี 1893 ก็มีผู้หญิงมาจาก 36 จังหวัดจาก 47 จังหวัดในปัจจุบัน

ในช่วงแรก วันทำงานยาว 7 ชั่วโมง 45 นาที วันอาทิตย์เป็นวันหยุด และเมื่อรวมวันหยุดเทศกาล ปีใหม่ และฤดูร้อนแล้ว ปีหนึ่งทำงานราว 290 วัน ค่าจ้างจ่ายตามผลงาน ตอนแรกแบ่งเป็นสี่ขั้น และเป็นแปดขั้นตั้งแต่เดือนเมษายน 1874 ผู้หญิงเหล่านี้อยู่ในหอพัก และโรงงานเป็นผู้ออกค่าที่พัก ค่าอาหาร และตั้งแต่ราวเดือนกุมภาพันธ์ 1873 ก็ออกค่ารักษากับแพทย์ชาวฝรั่งเศสที่ประจำอยู่ที่โรงงานด้วย

โยโกตะ เอ (1857–1929) ลูกสาวซามูไรจากมัตสึชิโระ ซึ่งปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของเมืองนากาโนะ เข้าโรงงานในปี 1873 เมื่ออายุ 15 ปี เธอได้เป็นคนสาวไหมชั้นหนึ่ง และปีถัดมาก็กลับบ้านไปสอนการสาวไหมด้วยเครื่องจักรที่โรงงานใหม่ในมัตสึชิโระ เธอเขียนบันทึกความทรงจำที่รู้จักกันในชื่อ “โทมิโอกะ นิกกิ” หรือบันทึกโทมิโอกะ ระหว่างปี 1907 ถึง 1913 ในชื่อหลังแต่งงานว่า วาดะ เอ

มิตซุย ฮาระ คาตากูระ

ผู้สอนชาวฝรั่งเศสจากไปในปี 1876 และนับจากนั้นเจ้าหน้าที่ชาวญี่ปุ่นก็บริหารโรงงาน ไหมของโรงงานได้รับการยกย่องสูงในต่างประเทศ แต่โรงงานไม่ได้มีกำไรเสมอไป และในปี 1893 รัฐบาลก็ขายโรงงานด้วยการประมูลให้ตระกูลมิตซุย ในปี 1902 โรงงานตกเป็นของฮาระ โกเม บริษัทค้าไหมดิบในโยโกฮาม่า และในปี 1939 ก็ถูกควบรวมเข้ากับคาตากูระ ซึ่งเป็นบริษัทสาวไหมที่ใหญ่ที่สุดของญี่ปุ่นในเวลานั้น หลังสงครามโลกครั้งที่สองมีการติดตั้งเครื่องสาวไหมอัตโนมัติ และการผลิตหยุดลงในเดือนมีนาคม 1987

ในปี 1897 รถไฟโคซูเกะเปิดระหว่างทาคาซากิกับชิโมนิตะ เพื่อขนรังไหม ไหมดิบ และไข่ไหมของพื้นที่นี้ เส้นทางนี้ปัจจุบันคือรถไฟฟ้าโจชิน และมีสถานีโจชูโทมิโอกะอยู่บนเส้นทาง จากทาคาซากิ สายหลักชินเอ็ตสึวิ่งมาตั้งแต่ปี 1885 ถึงโยโกกาวะ ที่ตีนช่องเขาอูซุย สะพานอิฐและอุโมงค์ของทางรถไฟที่เคยข้ามช่องเขาอูซุยเป็นทรัพย์สินทางวัฒนธรรมสำคัญ

หลังปี 1987 คาตากูระเก็บรักษาอาคารไว้เกือบทั้งหมด และบริจาคให้เมืองโทมิโอกะในปี 2005 ปีเดียวกับที่พื้นที่โรงงานกลายเป็นโบราณสถานแห่งชาติ อาคารหลักได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นทรัพย์สินทางวัฒนธรรมสำคัญในปี 2006 ในเดือนธันวาคม 2014 โรงสาวไหมและโกดังเก็บรังไหมทั้งสองหลังกลายเป็นสมบัติของชาติ นับเป็นแห่งแรกในจังหวัดกุนมะ โกดังเก็บรังไหมตะวันตกเปิดให้เข้าชมในปี 2020 หลังงานอนุรักษ์หกปี

สี่แหล่ง หนึ่งมรดกโลก

“Tomioka Silk Mill and Related Sites” (โรงงานไหมโทมิโอกะและแหล่งที่เกี่ยวข้อง) ขึ้นบัญชีมรดกโลกในเดือนมิถุนายน 2014 แหล่งทั้งสี่ตรงกับขั้นตอนต่าง ๆ ของการผลิตไหมดิบ บ้านเดิมของทาจิมะ ยาเฮ ในอิเซซากิ เป็นบ้านพร้อมห้องเลี้ยงไหมที่มีช่องระบายอากาศยกสูงบนหลังคา สร้างในปี 1863 โดยทาจิมะ ยาเฮ ผู้พัฒนาวิธีเลี้ยงไหมที่อาศัยการระบายอากาศจนสมบูรณ์ ทากายามะชะ โรงเรียนสอนการเลี้ยงไหมที่ตั้งขึ้นในฟูจิโอกะเมื่อปี 1884 สอนวิธีเลี้ยงไหมที่กลายเป็นมาตรฐานของทั้งประเทศ ห้องเย็นธรรมชาติอาราฟูเนะในชิโมนิตะ สร้างระหว่างปี 1905 ถึงราวปี 1914 เก็บไข่ไหมไว้ในอากาศเย็นที่พัดออกมาจากช่องว่างในหิน ทำให้เกษตรกรเลี้ยงไหมได้ปีละหลายครั้งแทนที่จะเป็นครั้งเดียว

ยูเนสโกให้เหตุผลของการขึ้นบัญชีไว้สองข้อ คือการถ่ายทอดเทคนิคการเลี้ยงไหมเชิงอุตสาหกรรมของฝรั่งเศสมาสู่ญี่ปุ่นตั้งแต่ช่วงแรกและสำเร็จอย่างสมบูรณ์ และการเป็นตัวอย่างอันโดดเด่นของกลุ่มสิ่งก่อสร้างที่รวมเป็นระบบเดียวเพื่อผลิตไหมดิบจำนวนมาก

แหล่งอ้างอิง

• Tomioka Silk Mill (Tomioka City official site), "About Tomioka Silk Mill"
• Tomioka Silk Mill (Tomioka City official site), "Highlights of Tomioka Silk Mill"
• UNESCO World Heritage Centre, "Tomioka Silk Mill and Related Sites"
• Gunma Prefecture, "Tomioka Silk Mill and Related Sites"
• Gunma Prefecture, "Former Kōzuke Railway facilities" (PDF)
• Agency for Cultural Affairs, Cultural Heritage Online, "Former Tomioka Silk Mill: Reeling Plant"
• Tomioka City, "Former Tomioka Silk Mill: Plan for Maintenance and Utilization" (PDF, 2012)
• Kotobank, "Tomioka Silk Mill"
• Kotobank, "Wada Ei"

ที่มาของภาพ (ย่อขนาดเพื่อการแสดงผล):

• C1815 / Wikimedia Commons, CC0, 2014
• C1815 / Wikimedia Commons, CC0, 2014
• Utagawa Kuniteru II (一曜斎国輝) / Wikimedia Commons, Public domain
• Suikotei / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, 2018