ในญี่ปุ่น ศาลเจ้า หรือ “จินจะ” คือสถานที่บูชา “คามิ” เทพเจ้าของศาสนาชินโต ส่วนวัด หรือ “เทระ” คือสถานที่ของศาสนาพุทธที่ประดิษฐานพระพุทธรูป และเป็นที่อยู่ของพระและภิกษุณี ทางเข้าศาลเจ้าคือโทริอิ ประตูที่มีเสาสองต้นกับคานขวางสองท่อนและไม่มีหลังคา ส่วนทางเข้าวัดคือประตูมีหลังคาที่เรียกว่า “ซันมง” ปลายปี 2024 ญี่ปุ่นมีศาลเจ้า 80,570 แห่ง และวัด 76,390 แห่ง
คามิกับพระพุทธ
ศาลเจ้าไม่ได้เริ่มต้นจากการเป็นอาคาร ผู้คนต้อนรับคามิบนยอดเขาและในป่าลึก ที่หินก้อนใหญ่และต้นไม้สูงซึ่งเชื่อกันว่าคามิมาสถิต อาคารศาลเจ้าถาวรดูเหมือนจะแพร่หลายในศตวรรษที่เจ็ดนี้เอง ในช่วงที่วัดพุทธถูกสร้างขึ้นแห่งแล้วแห่งเล่า ศาลเจ้าบางแห่งยังคงไม่มีอาคารหลักจนทุกวันนี้ ศาลเจ้าโอมิวะในนาระนับถือภูเขามิวะทั้งลูกเป็นองค์ของคามิ และศาลเจ้าสามในสี่แห่งของซุวะ ไทชะในนากาโนะ นับถือภูเขา ต้นซีดาร์ และต้นยิว
วัดประดิษฐานพระพุทธรูป โดยองค์ที่สำคัญที่สุดคือพระประธาน หรือ “ฮนซน” เจดีย์ของวัดบรรจุพระบรมสารีริกธาตุของพระพุทธเจ้า เช่นเดียวกับสถูปที่สร้างขึ้นทั่วอินเดียหลังพระองค์ปรินิพพาน
วิธีแยกศาลเจ้ากับวัด
| ศาลเจ้า (จินจะ) | วัด (เทระ) | |
|---|---|---|
| สิ่งที่บูชา | คามิ | พระพุทธ |
| ประตู | โทริอิ | ซันมง |
| ผู้พิทักษ์ | โคไมนุ สิงโตหนึ่งคู่ | นิโอ ผู้พิทักษ์หน้าตาดุดันหนึ่งคู่ |
| อาคารหลัก | ฮนเด็ง อาคารที่คามิสถิต และไฮเด็งสำหรับสักการะ | ฮนโด วิหารหลัก ซึ่งมีพระประธาน |
| จุดสังเกตอื่น | เชือกฟางชิเมนาวะ อ่างน้ำเทมิซูยะ | เจดีย์ กระถางธูป สุสาน |
| ผู้ดูแล | นักบวชชินโต | พระและภิกษุณี |
โทริอิคือเสาสองต้นที่เชื่อมกันด้วยคานพาดด้านบน เรียกว่า “คาซางิ” และคานยึดที่อยู่ต่ำลงมา เรียกว่า “นูกิ” โทริอิบอกเขตแดนของพื้นที่ของคามิ และศาลเจ้าทุกแห่งมีอย่างน้อยหนึ่งซุ้ม ฟูชิมิ อินาริ ไทชะในเกียวโตมีราว 10,000 ซุ้ม วัดบางแห่งก็มีโทริอิ และชิเท็นโนจิ วัดในโอซาก้า มีโทริอิที่ระบุปี 1294
ซันมง หรือ “ประตูภูเขา” ได้ชื่อมาจากสมัยที่วัดสร้างกันบนภูเขา นิโอยืนอยู่สองข้างประตูวัดเพื่อขับไล่ศัตรูของพุทธศาสนา ตนหนึ่งอ้าปาก อีกตนหนึ่งปิดปาก นิโอคู่ที่ประตูนันไดมงของวัดโทไดจิในนาระ ซึ่งอุนเค ไคเค และช่างคนอื่น ๆ แกะสลักในสมัยคามากุระ (ปี 1185–1333) มีชื่อเสียงมาก
ศาลเจ้ามีโคไมนุ รูปสัตว์คล้ายสิงโตที่ตั้งเป็นคู่ตรงทางเข้าหรือหน้าอาคาร เพื่อพิทักษ์เขตศักดิ์สิทธิ์และกันสิ่งชั่วร้ายไม่ให้เข้ามา เช่นเดียวกับนิโอ โดยปกติตัวหนึ่งอ้าปากและอีกตัวหนึ่งปิดปาก โคไมนุบางคู่พิทักษ์วัด เช่นที่วัดยากูชิจิในนาระ
เชือกฟางเส้นหนาที่พาดอยู่หน้าอาคารศาลเจ้าคือ “ชิเมนาวะ” เชือกนี้ฟั่นเกลียวไปทางซ้ายและห้อยแถบกระดาษที่เรียกว่า “ชิเดะ” เพื่อแยกสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ออกจากโลกภายนอก
ชื่อศาลเจ้าลงท้ายด้วยคำอย่าง “จินจะ” “จิงกู” หรือ “ไทชะ” เช่น อิโซโนกามิ จิงกู ส่วนชื่อวัดลงท้ายด้วย “จิ” หรือ “เดระ” เช่น โทไดจิ เซ็นโคจิ หรืออาซูกาเดระ
วัดยังดูแลสุสานและประกอบพิธีให้ผู้ล่วงลับ ซึ่งผูกวัดแต่ละแห่งเข้ากับครัวเรือนที่เป็นสมาชิก เรียกว่า “ดังกะ” ในสมัยเอโดะ (ปี 1603–1868) ภายใต้การห้ามศาสนาคริสต์ของรัฐบาลโชกุน ทุกคนต้องสังกัดวัดแห่งใดแห่งหนึ่ง
ทำไมบางแห่งจึงมีทั้งสองอย่าง
คามิกับพระพุทธได้รับการบูชาร่วมกันมาราวหนึ่งพันปี การผสมผสานนี้เรียกว่า “ชิมบุตสึ ชูโง” ในสมัยนาระ (ปี 710–794) มีการสร้างวัดที่เรียกว่า “จิงกูจิ” ติดกับศาลเจ้า และเมื่อครั้งสร้างพระใหญ่แห่งวัดโทไดจิ คามิฮาจิมังก็กลายเป็นผู้พิทักษ์ของวัด ตั้งแต่สมัยเฮอัน (ปี 794–1185) ความเชื่อว่าคามิคือรูปที่พระพุทธมาปรากฏในญี่ปุ่นแพร่หลายออกไป และบันทึกปี 1134 จับคู่คามิสามองค์แห่งคูมาโนะกับพระอมิตาภะ พระอวโลกิเตศวรพันกร และพระไภษัชยคุรุ มีการประดิษฐานพระพุทธรูปในศาลเจ้า ตั้งโทริอิที่วัด และศาลเจ้าส่วนใหญ่นอกจากอิเสะก็ตกอยู่ใต้การดูแลของพระแห่งจิงกูจิของตน
ในปี 1868 รัฐบาลเมจิชุดใหม่สั่งให้แยกคามิกับพระพุทธออกจากกัน พระที่ทำหน้าที่ในศาลเจ้าต้องกลับไปเป็นฆราวาส สมัญญาทางพุทธของคามิ เช่น “กงเง็น” และ “โบซัตสึ” ถูกยกเลิก พระพุทธรูปและพระสูตรถูกนำออกจากศาลเจ้า ในหลายพื้นที่ คำสั่งนี้กลายเป็น “ไฮบุตสึ คิชากุ” การโจมตีพุทธศาสนาที่ดำเนินต่อไปในบางท้องที่จนถึงราวปี 1874 และวัดจำนวนมากทั่วญี่ปุ่นถูกปิด คามิประจำถิ่นที่เคยได้รับการบูชาอยู่ในเขตวัดกลายเป็นศาลเจ้าขนาดใหญ่ของตนเอง การแยกครั้งนี้ก่อให้เกิดมุมมองที่พบทั่วไปในญี่ปุ่นทุกวันนี้ ว่าชินโตกับพุทธเป็นคนละสิ่งกันโดยสิ้นเชิง แม้ร่องรอยของการผสมผสานในอดีตจะยังเห็นได้ในหลายแห่ง ที่ศาลเจ้านิกโก โทโชกู เจดีย์ห้าชั้น หอระฆัง และอาคารทางพุทธอื่น ๆ ยังคงถูกปล่อยให้ตั้งอยู่หลังการแยก
การไหว้ในแต่ละที่
ที่ศาลเจ้า ผู้มาเยือนล้างมือและบ้วนปากที่ “เทมิซูยะ” ก่อน ถือกระบวยด้วยมือขวาแล้วเทน้ำรดมือซ้าย ถือด้วยมือซ้ายแล้วเทน้ำรดมือขวา จากนั้นเทน้ำใส่อุ้งมือซ้ายแล้วบ้วนปาก โดยไม่ให้ริมฝีปากแตะกระบวย ที่อาคารสักการะ เขาหย่อนเหรียญลงในกล่องรับเงินถวายและสั่นกระดิ่ง โค้งจากเอวสองครั้ง ประกบมือที่ระดับอก ตบมือสองครั้ง แล้วโค้งอีกหนึ่งครั้ง “โค้งสองครั้ง ตบมือสองครั้ง โค้งหนึ่งครั้ง” นี้เป็นแบบแผนพื้นฐานทั่วญี่ปุ่น และศาลเจ้าบางแห่งมีแบบแผนของตนเอง
ที่วัด ผู้มาเยือนพนมมือและอธิษฐานเงียบ ๆ โดยไม่ต้องตบมือ วัดหลายแห่งมีธูป ซื้อธูปหนึ่งมัดได้ด้วยการหย่อนเหรียญลงในกล่อง จุดไฟ ดับเปลวด้วยการโบกมือแทนการเป่า แล้วปักลงในกระถางธูป
โกชูอินมีทั้งสองที่
ทั้งศาลเจ้าและวัดต่างให้ “โกชูอิน” บันทึกการมาเยือน โดยปกติชื่อศาลเจ้าหรือวัด นามของสิ่งที่ประดิษฐาน และวันที่ จะเขียนด้วยพู่กันและหมึก แล้วประทับตราสีแดง และผู้มาเยือนถวายเงินเป็นการตอบแทน ว่ากันว่าโกชูอินเริ่มจากการเป็นหลักฐานที่มอบให้ผู้ที่ถวายพระสูตรซึ่งคัดลอกด้วยมือ และแพร่หลายไปพร้อมกับการจาริกแสวงบุญ โกชูอินสะสมไว้ในสมุดพับที่เรียกว่า “ชูอินโจ” และหลายคนเก็บโกชูอินไว้บนหิ้งคามิหรือแท่นบูชาพระในบ้าน เหมือนกับที่เก็บเครื่องราง
แหล่งอ้างอิง
- Agency for Cultural Affairs, "Religious Yearbook, 2025 edition" (PDF)
- Jinja Honchō (Association of Shinto Shrines), "How to pray at a shrine"
- Japan National Tourism Organization, "Shrine and Temple Traditions"
- Suwa Taisha, "About Suwa Taisha"
- Kotobank, "Jinja"
- Kotobank, "Jiin"
- Kotobank, "Shinbutsu shūgō"
- Kotobank, "Shinbutsu bunri"
- Kotobank, "Torii"
- Kotobank, "Komainu"
- Kotobank, "Niō"
- Kotobank, "Sanmon"
- Kotobank, "Hondō"
- Kotobank, "Shimenawa"
- Kotobank, "Goshuin"
- Kotobank, "Nikkō Tōshōgū"
ที่มาของภาพ (ย่อขนาดเพื่อการแสดงผล):
