ตราประทับสถานี หรือ “เอกิ ซูตัมปุ” ในภาษาญี่ปุ่น คือตรายางที่วางไว้ที่สถานีรถไฟให้นักเดินทางประทับลงสมุดเป็นบันทึกของการเดินทาง แต่ละสถานีมีลายของตัวเอง ทำจากชื่อสถานีกับสถานที่น่าชมหรือของขึ้นชื่อของท้องถิ่น และประทับได้โดยไม่เสียเงิน ว่ากันว่าธรรมเนียมนี้เริ่มที่สถานีฟูกูอิในปี 1931
ตราแสดงอะไร
ญี่ปุ่นใช้ตราประจำตัวมานาน และตราประทับสำหรับผู้มาเยือนก็มีวางไว้ตามแหล่งท่องเที่ยวเช่นเดียวกับสถานี JR อีสต์มีตราไว้ที่สถานีจำนวนมาก แต่ละตราแสดงสถานที่น่าชมหรือผลิตภัณฑ์จากพื้นที่รอบสถานี
ตราที่สถานี 78 แห่งของ JR อีสต์ในโตเกียวออกแบบใหม่เมื่อวันที่ 8 กรกฎาคม 2020 เป็นครั้งแรกในรอบ 17 ปี ลายใหม่แต่ละลายนำอักษรหนึ่งตัวจากชื่อสถานีมารวมกับสัญลักษณ์ของสถานีหรือย่านนั้น อุเอโนะมีแพนด้าจากสวนสัตว์อุเอโนะ และชิบูยะมีรอยเท้าของสุนัขฮาจิโก ตราที่สถานีสนามบินนาริตะแสดงรถไฟนาริตะเอ็กซ์เพรสกับเครื่องบินที่กำลังขึ้น
ฟูกูอิ ปี 1931
ตราที่วางไว้ในปี 1931 ที่สถานีฟูกูอิบนสายหลักโฮกูริกุเป็นความคิดของนายสถานี ตราแสดงวัดเอเฮจิ วัดเซนนิกายโซโตที่อยู่ใกล้เคียง หนังสือพิมพ์รายงานเรื่องนี้ และนิตยสารท่องเที่ยว “ทาบิ” เขียนถึงในฉบับเดือนมิถุนายน 1931
“ทาบิ” ตีพิมพ์ตราประทับสถานีต่อมาทุกฉบับจนถึงราวปี 1935 รวมแล้วน่าจะกว่า 500 ตรา ตั้งแต่ปี 1933 นิตยสารเพิ่มหมายเหตุให้แต่ละตรา คือลาย วันที่เริ่มวางตรา สีของหมึก และผู้ที่คิดขึ้น คนที่มีชื่อระบุไว้มีทั้งนายสถานี พนักงานสถานี ผู้มีชื่อเสียงในเมือง และพนักงานสับราง รถไฟเอกชนก็ทำตาม สถานีคาตาเซะเอโนชิมะของโอดะคิววางตราเมื่อวันที่ 25 พฤษภาคม 1933
ในปี 1931 เช่นกัน กระทรวงการสื่อสารอาศัยกระแสนิยมการประทับตราตามแหล่งท่องเที่ยว และเริ่มใช้ “ฟูเกอิน” (風景印) ซึ่งเป็นตราประทับไปรษณีย์ที่มีภาพ
Discover Japan และ My Journey
ในเดือนตุลาคม 1970 การรถไฟแห่งชาติญี่ปุ่นเปิดตัว Discover Japan แคมเปญเพื่อให้ผู้คนเดินทางด้วยรถไฟต่อไปหลังงานโอซาก้าเอ็กซ์โปในปีนั้น แคมเปญดำเนินไปจนถึงเดือนธันวาคม 1976 มีการวางตราที่สถานีราว 1,400 แห่ง บนแท่นที่มีโต๊ะกลม และมีการทำสมุดสะสมตราขึ้นมา
เมื่อใช้ไปนาน หน้าตราก็สึกจนจาง บางสถานีเก็บตราออก และนักเดินทางอาจมาถึงแล้วไม่มีอะไรให้ประทับ ในปี 1980 การรถไฟแห่งชาติเริ่ม “วาตาชิ โนะ ทาบิ” (My Journey) และวางตราที่มีรูปแบบเข้าชุดกันที่สถานีราว 740 แห่ง ทั้งเพื่อสะสมและเพื่อเป็นที่ระลึกของการเดินทาง ตราก่อนหน้านั้นมีชื่อสถานีกับภาพ ตรา My Journey เพิ่มวลีสั้น ๆ เกี่ยวกับสถานที่เข้ามา
ตรา My Journey มีสี่รูปทรงและสามสี และการจับคู่ทั้งสิบสองแบบบอกว่าสถานีนั้นขึ้นชื่อเรื่องอะไร วงกลมสีม่วงหมายถึงน้ำพุร้อน ห้าเหลี่ยมสีม่วงหมายถึงรสชาติท้องถิ่น และหกเหลี่ยมสีดำหมายถึงสถานีที่เป็นที่หนึ่งในเรื่องใดเรื่องหนึ่งของการรถไฟแห่งชาติ ตราเหล่านี้มีแท่นไม้ของตัวเองที่มีหลังคาทรงจั่ว
หาตรา
ที่ JR อีสต์ ตราส่วนใหญ่ตั้งอยู่นอกประตูตรวจตั๋ว ซึ่งใครก็ประทับได้ บางตราเก็บไว้ในห้องขายตั๋วหรือด้านในประตู และนักเดินทางต้องขอจากพนักงานสถานี สถานีโมริโอกะมีสองตรา ตราหนึ่งอยู่ในทางเดินนอกประตู อีกตราหนึ่งอยู่ด้านในประตูชินคันเซ็น ซึ่งต้องมีตั๋วชานชาลาจึงเข้าไปถึงได้ JR เวสต์ลงรายชื่อสถานีที่มีตราไว้บนเว็บไซต์ พร้อมลายและตำแหน่งของแต่ละตรา ตราของ JR เวสต์ใช้ได้ในเวลาทำการของสถานีขณะที่มีพนักงานประจำอยู่
นักสะสมต้องมีเพียงกระดาษหรือสมุด คนที่สะสมตราประทับสถานีเรียกว่า “โอชิเท็ตสึ” (押し鉄) และ JR อีสต์ขายสมุดสะสมตราสำหรับคนกลุ่มนี้ผ่านร้านออนไลน์ ในเดือนธันวาคม 2024 สาขาชิบะของ JR อีสต์วางขายสมุดสะสมตราที่ออกแบบโดยพนักงานสถานีของสาขา ซึ่งเคยเห็นผู้มาเยือนประทับตราลงบนสมุดโน้ตและเศษกระดาษ
แสตมป์แรลลีและตราบนโทรศัพท์
ในแสตมป์แรลลี บริษัทรถไฟจะวางตราที่สถานีที่เลือกไว้เป็นระยะเวลาที่กำหนด และมักมีของรางวัลสำหรับผู้ที่สะสมได้ครบชุด JR อีสต์จัดแรลลีเป็นครั้งคราว บางครั้งผูกกับอนิเมะหรือมังงะ ตั้งแต่วันที่ 1 กุมภาพันธ์ถึง 6 มีนาคม 2022 JR อีสต์จัดแรลลีที่ 50 สถานีในโตเกียวและโดยรอบ สามสิบสี่สถานีมีตราที่ทำซ้ำจากตรา My Journey ของตนในปี 1980 และ 16 สถานีที่ไม่มีตราในปี 1980 มีตราใหม่ที่ทำขึ้นสำหรับงานนี้
ตรายังสะสมบนโทรศัพท์ได้ด้วย ด้วยแอป Ekitag เมื่อถือสมาร์ตโฟนแตะแท็ก NFC ที่สถานี ตราของสถานีนั้นจะเข้าไปอยู่ในสมุดสะสมตราในแอป JR เวสต์มีแท็ก Ekitag ที่สถานีในจังหวัดชิงะ
ตราของวัดและตราประทับไปรษณีย์
“โกชูอิน” (御朱印) รับได้ที่วัดหรือศาลเจ้าเป็นหลักฐานของการไปเยือน ชื่อของวัดหรือศาลเจ้า ชื่อของเทพหรือพระประธาน และวันที่ จะเขียนด้วยหมึก มีตราประทับด้วยสีแดงชาด และผู้มาเยือนถวายเงินทำบุญ
“ฟูเกอิน” ที่เริ่มในปี 1931 แสดงสถานที่น่าชมที่มีชื่อเสียงหรือแหล่งประวัติศาสตร์ และที่ทำการไปรษณีย์ที่เกี่ยวข้องกับสถานที่นั้นใช้ตลอดทั้งปี พนักงานจะประทับลงบนแสตมป์ไปรษณีย์ที่ติดบนการ์ดหรือบนไปรษณียภัณฑ์ ในสามอย่างนี้ ตราประทับสถานีคือสิ่งที่นักเดินทางประทับด้วยมือของตนเอง
สิ่งอื่นที่สถานีให้นำกลับบ้าน
ตราเป็นหนึ่งในสิ่งที่สถานีของญี่ปุ่นให้นักเดินทางนำกลับบ้าน ที่สถานีโยโกกาวะ โทเงะ โนะ คามะเมชิวางขายเมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ 1958 ในหม้อดินเผามาชิโกะยากิ และโอกิโนยะเผยแพร่สูตรอาหารที่ใช้หม้อเปล่า ที่สถานีทาคาซากิ ดารุมะ เบ็นโตะวางขายในปี 1960 และภาชนะสีแดงของมันกลายเป็นกระปุกออมสินเมื่อกินเสร็จ
แหล่งอ้างอิง
- JRE Media: How to collect station stamps (archived)
- JRE Media: Morioka Station stamps and Ekitag
- JRE Media: Station stamp book designed by station staff, Chiba branch
- JR West: Station stamps
- Toretabi: Station stamps at 78 JR East stations in Tokyo redesigned
- Toretabi: The My Journey stamps return as a stamp rally
- Toretabi: Looking back through the timetable, vol. 1
- Shinchōsha, Nihon Tetsudō Ryokō Chizuchō blog: Station stamps, old and new
- Shinchōsha, Nihon Tetsudō Ryokō Chizuchō blog: Matching prewar stamps
- National Geographic Traveller (UK): A practical guide to collecting Japan's eki stamps
- Kotobank: “Fūkei-in”
- Kotobank: “Goshuin”
- Japan Post: Postmarking services for collectors
- Oginoya: Company timeline
- Takaben: Daruma Bento
ที่มาของภาพ (ย่อขนาดเพื่อการแสดงผล):
