บ้านกัชโชซึกุริคือบ้านไร่หลังใหญ่ของชิรากาวาโกในจังหวัดกิฟุและโกกายามะในจังหวัดโทยามะ มีหลังคาจั่วมุงหญ้าที่ลาดเอียงเกือบ 60 องศา หลังคาชันถึงเพียงนั้นก็เพื่อให้ข้างใต้มีที่สำหรับห้องใต้หลังคาสองถึงสี่ชั้นซึ่งใช้เลี้ยงไหม และบ้านทั้งหลังสร้างขึ้นให้เหมาะกับหุบเขาที่หิมะทับถมลึกสองถึงสามเมตร
สามหมู่บ้านริมแม่น้ำโช
หมู่บ้านบ้านกัชโชสามแห่ง ซึ่งล้วนอยู่ริมแม่น้ำโช ได้รับการขึ้นทะเบียนในบัญชีมรดกโลกในปี 1995 ในชื่อหมู่บ้านประวัติศาสตร์ชิรากาวาโกและโกกายามะ โองิมาจิอยู่ในหมู่บ้านชิรากาวะ จังหวัดกิฟุ ส่วนไอโนกูระและซูงานูมะอยู่ในเมืองนันโตะ จังหวัดโทยามะ
โองิมาจิใหญ่ที่สุดในสามแห่ง มี 128 ครัวเรือนในปี 2023 และมีบ้านกัชโช 59 หลังในเขตอนุรักษ์ ส่วนใหญ่สร้างระหว่างต้นคริสต์ศตวรรษที่สิบเก้าถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ยี่สิบ บ้านตั้งโดยให้สันหลังคาทอดจากเหนือไปใต้ เมื่อมองจากเนินทางปลายด้านเหนือของหมู่บ้าน หน้าจั่วสามเหลี่ยมทุกหลังจึงหันไปทางเดียวกัน ผืนหลังคาสองด้านของแต่ละหลังหันไปทางตะวันออกและตะวันตก แดดส่องถึงทั้งสองด้านเท่ากัน และหญ้ามุงที่เปียกก็แห้งง่าย
“กัชโช” หมายถึงฝ่ามือที่ประนมเข้าหากันเมื่อสวดภาวนา และช่างก่อสร้างใช้คำนี้มานานเรียกไม้สองท่อนที่ตั้งพิงกันเป็นยอดแหลม ในช่วงที่มีมากที่สุดคือปลายคริสต์ศตวรรษที่สิบเก้า มีบ้านกัชโชราว 1,850 หลัง ทั้งหมดอยู่ในชิรากาวาโกและโกกายามะ จากบ้านไร่ราว 5.5 ล้านหลังของญี่ปุ่น
หลังคาเพื่อหนอนไหม
บ้านไร่หลังคามุงหญ้าส่วนใหญ่ในญี่ปุ่นมีหลังคาทรงปั้นหยาหรือทรงปั้นหยาผสมจั่ว และห้องใต้หลังคาซึ่งมืดและอับลมนั้น อย่างมากก็ใช้เก็บของ หลังคากัชโชเป็นจั่วธรรมดา โครงของมันคือท่อนซุงเป็นคู่ ๆ เรียงเป็นแถว แต่ละคู่ยึดกันที่ปลายบนและถ่างออกที่ปลายล่าง และไม่มีเสาตั้งอยู่ข้างใน ผนังสามเหลี่ยมที่ปลายทั้งสองด้านมีหน้าต่างกรุบานกระดาษ ซึ่งให้แสงและลมเข้าได้
ห้องใต้หลังคาแบ่งเป็นสองถึงสี่ชั้น และครัวเรือนเลี้ยงไหมที่นั่นปีละสองหรือสามรอบ ที่ราบในหุบเขามีน้อย โรงเลี้ยงไหมที่แยกต่างหากจะกินที่ไร่ซึ่งเลี้ยงปากท้องของครอบครัวไปหนึ่งแปลง และจะเป็นหลังคาอีกหลังหนึ่งที่ต้องกวาดหิมะ ใต้หญ้ามุง ห้องใต้หลังคาเย็นอยู่เสมอในฤดูร้อน และในต้นฤดูใบไม้ผลิกับฤดูใบไม้ร่วง ความร้อนจากเตาไฟกลางบ้านก็ลอยขึ้นไปถึง
ญี่ปุ่นเปิดการค้ากับต่างประเทศในปี 1859 และไหมดิบกลายเป็นสินค้าส่งออกอันดับหนึ่ง การเลี้ยงไหมจึงเติบโตอย่างรวดเร็วจนเป็นอุตสาหกรรมที่สำคัญที่สุดของชิรากาวาโกและโกกายามะ ในหมู่บ้านชิรากาวะ การเลี้ยงไหมสิ้นสุดลงในปี 1979
ข้างล่างช่างไม้ ข้างบนเพื่อนบ้าน
บ้านกัชโชสร้างเป็นสองส่วน โครงเสาและคานเป็นงานของช่างไม้ ซึ่งไสกบและเข้าไม้ ส่วนหลังคาเหนือโครงนั้นเป็นงานของชาวบ้าน คือท่อนซุงที่ปล่อยไว้กลมและถากด้วยขวาน ผูกเข้าด้วยกันด้วยเชือกฟางและ “เนโซะ” ซึ่งเป็นท่อนไม้เรียวของต้นวิชเฮเซล
ชิรากาวะเป็นหนึ่งในที่ที่หิมะตกมากที่สุดในญี่ปุ่น โดยมีหิมะตกตั้งแต่ธันวาคมถึงมีนาคม เสาและคานของบ้านกัชโชหนากว่าของบ้านไร่ทั่วไป เพื่อรับหลังคาขนาดใหญ่และหิมะที่อยู่บนนั้น คานบางท่อนตัดจากต้นไม้ที่น้ำหนักของหิมะกดจนโคนงอขณะเติบโต
ดินประสิวใต้พื้นบ้าน
ใต้พื้นบ้าน ครัวเรือนทำ “เอ็นโช” หรือดินประสิว วัตถุดิบของดินปืนดำ หลุมที่ขุดใต้บ้านถูกเติมด้วยดิน หญ้า และมูลหนอนไหม แบคทีเรียทำให้เกิดไนเตรตในดิน จากนั้นนำดินมาชะด้วยน้ำ แล้วเคี่ยวของเหลวจนเกิดผลึก
ดินประสิวเป็นยุทธปัจจัย ในชิรากาวาโกควบคุมโดยสำนักงานของรัฐบาลโชกุนที่ทากายามะ และในโกกายามะควบคุมโดยแคว้นคางะ หลุมต้องการพื้นบ้านที่กว้าง และว่ากันว่านี่เป็นเหตุผลหลักที่ทำให้บ้านใหญ่ถึงเพียงนั้น ในสมัยเมจิ (ปี 1868–1912) มีการนำเข้าดินประสิวชิลีราคาถูก การรับซื้อของทางการหยุดลง และงานนี้ก็หยุดตาม ในฤดูหนาว โดยเฉพาะที่โกกายามะ ผู้คนยังทำกระดาษด้วย
หลังคาที่มุงในวันเดียว
“ยุอิ” คือการแลกเปลี่ยนแรงงาน ครัวเรือนที่ได้รับแรงงานจะตอบแทนด้วยแรงงานในปริมาณเท่ากัน งานใหญ่ที่สุดที่ทำด้วยยุอิในชิรากาวะคือการสร้างบ้านกัชโชและการมุงหลังคาใหม่
หลังคามุงเสร็จในวันเดียว และบ้านหลังใหญ่อาจมีคนมาช่วยมากถึง 200 คน ปัจจุบันการมุงหลังคาเป็นอาชีพด้วย และช่างมุงหลังคาในท้องถิ่นมุงหลังคาจำนวนมาก ขณะที่การมุงหลังคาด้วยยุอิก็ยังมีอยู่
บ้านโทยามะที่มิโบโระ
ที่มิโบโระทางตอนใต้ของหมู่บ้านชิรากาวะ ในช่วงที่คนมากที่สุดคือระหว่างปี 1897 ถึง 1906 มีคนราว 45 คนอยู่ร่วมกันในบ้านโทยามะ มีเพียงผู้สืบทอดเท่านั้นที่อยู่ในบ้านกับคู่สมรส ส่วนพี่น้องชายหญิงของผู้สืบทอดยังคงอยู่ในบ้านเกิดของตนแม้หลังแต่งงานแล้ว เชื่อกันว่าครอบครัวใหญ่เช่นนี้เกิดจากความต้องการแรงงานในการเลี้ยงไหม และความยากในการตั้งครัวเรือนใหม่บนที่ดินอันน้อยนิด
บรูโน เทาท์ (Bruno Taut, 1880–1938) สถาปนิกชาวเยอรมัน ใช้วันที่ 17 และ 18 พฤษภาคม 1935 ศึกษาบ้านโทยามะ ในการบรรยายปีนั้น เขากล่าวว่าในด้านความสมเหตุสมผลและตรรกะของโครงสร้าง บ้านกัชโชโดดเด่นไม่เหมือนสิ่งใดเลยในญี่ปุ่น เทาท์พบความงามตามประเพณีของญี่ปุ่นในพระตำหนักคัตสึระ มิใช่ในนิกโก โทโชกู และว่ากันว่าชื่อเสียงอันกว้างไกลของชิรากาวาโกเริ่มจากสิ่งที่เขาเขียนถึงบ้านที่นี่
ไม่ขาย ไม่ให้เช่า ไม่ทำลาย
หมู่บ้านชิรากาวะมีบ้านกัชโชราว 300 หลังในปี 1924 มี 191 หลังในปี 1961 และ 133 หลังในปี 1970 เขื่อนที่สร้างบนแม่น้ำโชระหว่างปี 1952 ถึง 1958 ทำให้ชุมชนบ้านกัชโชจมอยู่ใต้น้ำ
วันที่ 25 ธันวาคม 1971 ชาวโองิมาจิตั้งสมาคมเพื่อปกป้องหมู่บ้าน และรับรองกฎบัตรที่มีหลักสามข้อสำหรับบ้านกัชโชและธรรมชาติโดยรอบ คือ ไม่ขาย ไม่ให้เช่า ไม่ทำลาย ในปี 1976 โองิมาจิเป็นหนึ่งในเจ็ดเขตแรกของญี่ปุ่นที่ได้รับเลือกเป็นเขตอนุรักษ์กลุ่มอาคารตามประเพณีที่สำคัญ
บ้านวาดะทางตอนเหนือของโองิมาจิเป็นหนึ่งในบ้านกัชโชที่ใหญ่ที่สุดในชิรากาวาโก ยาว 22.3 เมตร สูงสามชั้น และเชื่อว่าสร้างในช่วงหลายทศวรรษสุดท้ายของสมัยเอโดะ (ปี 1603–1868) ตระกูลวาดะเป็นผู้ใหญ่บ้านและเจ้าหน้าที่ด่านตรวจ และถือใบอนุญาตให้กลั่นและขายดินประสิว บ้านหลังนี้ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นทรัพย์สินทางวัฒนธรรมสำคัญในเดือนธันวาคม 1995
แหล่งอ้างอิง
- Shirakawa Village Office, "What is gasshō-zukuri?"
- World Heritage Center for the Historic Villages of Shirakawa-go and Gokayama, "Learning about gasshō-zukuri"
- World Heritage Center for the Historic Villages of Shirakawa-go and Gokayama, "Structure of gasshō-zukuri houses"
- World Heritage Center for the Historic Villages of Shirakawa-go and Gokayama, "History and industry"
- World Heritage Center for the Historic Villages of Shirakawa-go and Gokayama, "Preservation history and efforts in Shirakawa Village"
- UNESCO World Heritage Centre, "Historic Villages of Shirakawa-go and Gokayama"
- Agency for Cultural Affairs, Cultural Heritage Online, "Wada Family Residence, main house"
- Kotobank, "Gasshō-zukuri"
ที่มาของภาพ (ย่อขนาดเพื่อการแสดงผล):
