ปราสาทมัตสึโมโตะตั้งอยู่บนที่ราบในเมืองมัตสึโมโตะ ตอนกลางของจังหวัดนากาโนะ หอปราสาทของที่นี่เป็นหนึ่งในหอปราสาทสิบสองแห่งของญี่ปุ่นที่เหลือรอดมาจากสมัยเอโดะ (1603–1868) หรือก่อนหน้านั้น หอปราสาทเป็นกลุ่มอาคารห้าหลังที่เชื่อมกัน ผนังเป็นไม้กระดานลงรักสีดำกับปูนขาว ทั้งห้าหลังเป็นสมบัติของชาติ และเมืองมัตสึโมโตะอธิบายว่าหอปราสาทใหญ่เป็นหอปราสาทที่เก่าแก่ที่สุดในญี่ปุ่นที่ยังเหลืออยู่ ในบรรดาหอที่มีหลังคาห้าชั้นและพื้นหกชั้น
จากปราสาทฟูกาชิสู่ปราสาทมัตสึโมโตะ
ปราสาทเริ่มต้นจากปราสาทฟูกาชิ ซึ่งเล่ากันว่าสร้างในปี 1504 โดยชิมาดาเตะ ซาดานางะ ญาติของตระกูลโองาซาวาระ ผู้ปกครองแคว้นชินาโนะ ในปี 1582 โองาซาวาระ ซาดาโยชิ ชิงปราสาทกลับคืนมาสู่ตระกูล และเปลี่ยนชื่อฟูกาชิเป็นมัตสึโมโตะ
ในปี 1590 โทโยโตมิ ฮิเดโยชิ ตั้งอิชิกาวะ คาซูมาซะ เป็นเจ้าผู้ครองมัตสึโมโตะ คาซูมาซะเคยเป็นข้ารับใช้อาวุโสของโทกูงาวะ อิเอยาสุ และย้ายไปเข้ากับฮิเดโยชิในปี 1585 เขาเริ่มงานสร้างปราสาทและเมืองรอบปราสาท แต่ไม่นานก็เสียชีวิต และยาซูนางะบุตรชายเป็นผู้สร้างหอปราสาท เล่ากันว่ามัตสึโมโตะเป็นหนึ่งในปราสาทที่ฮิเดโยชิส่งเจ้าผู้ครองฝ่ายตนไปประจำเพื่อจับตาอิเอยาสุในเอโดะซึ่งคือโตเกียวในปัจจุบัน เช่นเดียวกับปราสาททากาชิมะที่ซุวะ
ไม่มีบันทึกใดระบุปีที่สร้างหอปราสาทได้แน่ชัด ความเห็นอย่างเป็นทางการของเมือง ซึ่งรับมาจากคณะกรรมการที่เมืองตั้งขึ้นในปี 1989 คือหอปราสาทใหญ่ หอปราสาทเล็กอินุอิ และป้อมที่เชื่อมทั้งสองหลัง สร้างในปี 1593 และ 1594 ทฤษฎีอื่นให้ปีที่สร้างเสร็จเป็น 1595, 1597 หรือ 1600–1601 และมีทฤษฎีหนึ่งที่ให้หอปราสาทใหญ่เป็นของปี 1615
อาคารห้าหลังจากสองยุค
หอปราสาทใหญ่มีหกชั้นด้านใน แต่มองจากด้านนอกเห็นหลังคาห้าชั้น เพราะชั้นสามอยู่ใต้หลังคาชั้นที่สอง หอสูง 29.4 เมตร และหนักราว 1,000 ตัน ป้อมสองชั้นที่เรียกว่า “วาตาริยางูระ” เชื่อมหอปราสาทใหญ่กับหอปราสาทเล็กอินุอิทางด้านเหนือ หอปราสาทเล็กอินุอิมีหลังคาสามชั้นและพื้นสี่ชั้น
อาคารสามหลังนี้สร้างขึ้นเพื่อการรบด้วยปืน มีช่องยิงสำหรับปืนคาบชุดและธนู 115 ช่อง และมี “อิชิโอโตชิ” 11 จุด คือช่องเปิดในส่วนที่ยื่นออกมาของชั้นหนึ่ง สำหรับยิงผู้ที่ปีนฐานหินขึ้นมา ผนังของชั้นหนึ่งและชั้นสองหนาราว 29 เซนติเมตร ซึ่งกระสุนปืนคาบชุดยิงไม่ทะลุ และคูน้ำชั้นในกว้างราว 60 เมตร ซึ่งเป็นขีดจำกัดของระยะยิงแม่นยำของปืนคาบชุด บันไดที่ชันที่สุดในหอปราสาทใหญ่ คือจากชั้นสี่ขึ้นชั้นห้า ชัน 61 องศา
อาคารอีกสองหลังสร้างขึ้นราว 40 ปีให้หลังในยามสงบ และแทบไม่มีสิ่งป้องกันใด ๆ มัตสึไดระ นาโอมาซะ หลานปู่ของอิเอยาสุ และเจ้าผู้ครองมัตสึโมโตะตั้งแต่ปี 1633 ถึง 1638 ต่อเติมทัตสึมิ สึเกะ ยางูระ และสึกิมิยางูระ ป้อมชมจันทร์ ที่มุมตะวันออกเฉียงใต้ของหอปราสาทใหญ่ เล่ากันว่านาโอมาซะเร่งลงมือทำงานนี้ในปี 1633 เพราะโชกุนโทกูงาวะ อิเอมิตสึ ประสงค์จะแวะวัดเซ็นโคจิระหว่างทางกลับจากเกียวโตในปี 1634 และพักที่ปราสาทมัตสึโมโตะ อิเอมิตสึไม่ได้มา
ป้อมชมจันทร์มีเพียงเสากับบานประตูไม้กระดานบางที่ถอดออกได้ทางด้านเหนือ ตะวันออก และใต้ และมีระเบียงที่มีราวลงรักสีแดงชาดล้อมรอบสามด้านนั้น
ทำไมหอปราสาทจึงเป็นสีดำ
ผนังหอปราสาทราวสองในสามด้านล่างปิดด้วย “ชิตามิอิตะ” ไม้กระดานซ้อนเกล็ดที่ลงรักสีดำ ส่วนด้านบนเป็นปูนขาว ผนังที่ฉาบปูนลงมาจนสุดมักจะผุกร่อนเพราะฝนที่หลังคากันไม่ได้ จึงติดไม้กระดานไว้ให้น้ำไหลออกไป รักจะถูกทาใหม่ทุกปี
ปราสาทบนที่ราบดินอ่อน
ปราสาทมัตสึโมโตะเป็น “ฮิราจิโระ” คือปราสาทที่สร้างบนที่ราบ สูงจากระดับน้ำทะเล 590 เมตรบนพื้นแอ่งที่ราบ มีคูน้ำที่มีน้ำเต็มล้อมรอบสามชั้น
หอปราสาทตั้งอยู่บนขอบนอกที่ดินอ่อนของเนินตะกอนรูปพัดซึ่งเกิดจากแม่น้ำเมโตบะและแม่น้ำซูซูกิ ท่อนซุงไม้เฮมล็อกสิบหกต้น เส้นผ่านศูนย์กลางราว 39 เซนติเมตร ยาวราว 5 เมตร ถูกฝังไว้ภายในฐานหินเพื่อรับน้ำหนักของหอปราสาท และมีท่อนซุงอีกจำนวนหนึ่งวางเรียงเหมือนแพไว้ที่ก้นคูน้ำเพื่อไม่ให้กำแพงหินทรุด
ปราสาทห้าแห่งที่หอปราสาทเป็นสมบัติของชาติ
ในญี่ปุ่นมีปราสาทห้าแห่งที่หอปราสาทเป็นสมบัติของชาติ คือมัตสึโมโตะ อินุยามะ ฮิโกเนะ ฮิเมจิ และมัตสึเอะ อาคารห้าหลังที่มัตสึโมโตะได้รับการขึ้นทะเบียนเมื่อวันที่ 20 เมษายน 1936 ตามกฎหมายก่อนสงคราม และอีกครั้งเมื่อวันที่ 29 มีนาคม 1952 ตามกฎหมายปัจจุบัน ซึ่งครั้งนั้นมัตสึโมโตะเป็นปราสาทแห่งที่สองที่ได้ขึ้นทะเบียนต่อจากฮิเมจิ
ถูกขาย ถูกกอบกู้ และถูกตั้งให้ตรง
ในปี 1871 เขตศักดินามัตสึโมโตะถูกยกเลิก และหอปราสาทตกเป็นของกระทรวงการทหาร ในปี 1872 หอปราสาทถูกประมูลขายไปในราคา 235 เรียวเศษ เพื่อรื้อทิ้ง
อิจิกาวะ เรียวโซ รองหัวหน้าของย่านหนึ่งในเมืองรอบปราสาท ยื่นคำร้องต่อจังหวัดขอให้เลื่อนการรื้อ และขอยืมหอปราสาทเพื่อจัดงานนิทรรศการ มีงานนิทรรศการในหอปราสาทห้าครั้งระหว่างเดือนพฤศจิกายน 1873 ถึงปี 1876 และหนังสือพิมพ์รายงานว่างานครั้งแรกมีผู้เข้าชมไม่ต่ำกว่าวันละ 4,000 ถึง 5,000 คน ด้วยรายได้จากงานและเงินบริจาค อิจิกาวะซื้อหอปราสาทคืนมา
หลังปี 1876 หอปราสาทถูกทิ้งไว้ไม่มีใครดูแล กระเบื้องและปูนฉาบร่วงหล่น ท่อนซุงภายในฐานหินผุ และหอปราสาทก็เริ่มเอียง โคบายาชิ อูนาริ ครูใหญ่ของโรงเรียนมัธยมมัตสึโมโตะซึ่งอยู่ในเขตชั้นที่สองของปราสาท ก่อตั้งสมาคมอนุรักษ์ร่วมกับนายกเทศมนตรีและระดมเงิน การซ่อมแซมดำเนินตั้งแต่ปี 1903 ถึง 1913 และแก้การเอียงได้ โดยเงินบริจาคครอบคลุมค่าใช้จ่ายราวร้อยละ 80
ตั้งแต่ปี 1950 ถึง 1955 รัฐบาลกลางรื้อหอปราสาททั้งหมดออกแล้วซ่อมแซม ฐานรากสร้างใหม่ด้วยคอนกรีตเสริมเหล็ก และส่วนที่ถูกดัดแปลงในการซ่อมปี 1903–1913 ถูกนำออกเพื่อคืนหอปราสาทสู่รูปแบบสมัยเอโดะ ในกระเบื้องหลังคา 84,672 แผ่น มีกระเบื้องเก่า 22,396 แผ่นที่นำกลับมาใช้อีก
เมืองใต้เทือกเขาแอลป์
ทางตะวันตกของเมืองคือเทือกเขาฮิดะ หรือแอลป์เหนือ และมัตสึโมโตะเป็นประตูสู่ภูเขายาริและภูเขาโฮตากะสำหรับนักปีนเขา อดีตโรงเรียนไคจิ ซึ่งสร้างในปี 1876 โดยนายช่างไม้ใหญ่ในท้องถิ่นที่เลียนแบบสถาปัตยกรรมตะวันตกด้วยเทคนิคแบบญี่ปุ่น กลายเป็นสมบัติของชาติในปี 2019 นับเป็นอาคารโรงเรียนสมัยใหม่แห่งแรกที่ได้ขึ้นทะเบียน
ข้าวโคชิฮิคาริในโทเงะ โนะ คามะเมชิ เอกิเบ็นในหม้อดินเผาของโอกิโนยะ ส่วนใหญ่มาจากอาซูมิโนะ แหล่งปลูกข้าวที่อยู่ในแอ่งมัตสึโมโตะเดียวกับเมืองนี้
แหล่งอ้างอิง
- Matsumoto Castle official website (City of Matsumoto), "The keep and its structure"
- Matsumoto Castle official website, "History of Matsumoto Castle"
- Matsumoto Castle official website, "When the keep was built"
- Matsumoto Castle official website, "National Treasure designation and repairs"
- Matsumoto Castle official website, "The castle its townspeople saved"
- City of Matsumoto, "Matsumoto Castle keep" (cultural properties)
- City of Matsumoto, "Main opinions and requests received in fiscal 2024"
- City of Matsumoto, "The former Kaichi School building becomes a National Treasure"
- Agency for Cultural Affairs, Database of National Cultural Properties, "Matsumoto Castle keep"
- Kotobank, "Matsumoto Castle"
- Kotobank, "Matsumoto (city)"
- Kotobank, "Azumino (city)"
- Kotobank, "Kaichi School"
ที่มาของภาพ (ย่อขนาดเพื่อการแสดงผล):
