---
title: "ชาบนรถไฟในญี่ปุ่น จากกาน้ำชาดินเผาถึงขวดพลาสติก"
description: "ชาที่ขายคู่กับเอกิเบ็นตามสถานีของญี่ปุ่นเคยมาในกาน้ำชาเครื่องปั้นดินเผาใบเล็กที่เรียกว่าคิชะโดบิง มาดูว่าแก้ว โพลีเอทิลีน กระป๋อง และขวด PET เข้ามาแทนที่ได้อย่างไร"
url: https://kama-meshi.com/th/articles/train-tea
language: th
published: 2026-11-11
category: "อาหารและวัฒนธรรม › เอกิเบ็น"
tags: ["เอกิเบ็น", "ประวัติรถไฟ", "เครื่องปั้นมาชิโกะ"]
author: "กองบรรณาธิการโอกิโนยะ"
publisher: "Oginoya Co., Ltd."
translations:
  en: https://kama-meshi.com/en/articles/train-tea
  zh-TW: https://kama-meshi.com/zh-tw/articles/train-tea
  ko: https://kama-meshi.com/ko/articles/train-tea
  zh-CN: https://kama-meshi.com/zh-cn/articles/train-tea
  zh-HK: https://kama-meshi.com/zh-hk/articles/train-tea
  de: https://kama-meshi.com/de/articles/train-tea
  fr: https://kama-meshi.com/fr/articles/train-tea
  es: https://kama-meshi.com/es/articles/train-tea
---

# ชาบนรถไฟในญี่ปุ่น จากกาน้ำชาดินเผาถึงขวดพลาสติก

![กาน้ำชาเครื่องปั้นดินเผาเคลือบสองใบในตู้จัดแสดงของพิพิธภัณฑ์ ใบหนึ่งทรงกลม มีหูหิ้วพันหวาย ใช้ถ้วยคว่ำเป็นฝา และมีคำว่า しがらき เขียนจากขวาไปซ้ายที่ด้านข้าง อีกใบทรงสี่เหลี่ยม มีหูหิ้วลวดและตัวอักษรนูน](https://kama-meshi.com/_astro/train-teapot-shigaraki-2009.DMz3nmjs_1UwOf8.webp)

ตั้งแต่สมัยเมจิ (1868–1912) จนถึงทศวรรษ 1950 และ 1960 ชาที่ขายคู่กับ[เอกิเบ็น](https://kama-meshi.com/th/articles/what-is-ekiben)ตามสถานีรถไฟของญี่ปุ่นมาในกาน้ำชาเครื่องปั้นดินเผาใบเล็กที่เรียกว่า “คิชะโดบิง” หรือ “กาน้ำชารถไฟ” แก้วเข้ามาแทนอยู่ช่วงหนึ่งหลังปี 1921 โพลีเอทิลีนเข้ามาแทนอย่างถาวรตั้งแต่ทศวรรษ 1950 และชาเขียวบรรจุกระป๋องกับบรรจุขวดมาถึงในปี 1985 และ 1990

## กาน้ำชาที่สถานีชิซูโอกะ

“โดบิง” คือกาน้ำชาเครื่องปั้นดินเผาที่มีพวยอยู่ที่ตัวกา และมีหูหิ้วโค้งเกี่ยวผ่านหูสองข้างบนไหล่กา กาน้ำชารถไฟเป็นกาใบเล็ก ขายพร้อมชาเต็มกาคู่กับเบ็นโตะสถานี ว่ากันว่าการค้านี้เริ่มในปี 1889 ที่สถานีชิซูโอกะ ซึ่งผู้ขายเบ็นโตะรายหนึ่งเติมชาชิซูโอกะลงในกาน้ำชาชิงารากิยากิ

กาน้ำชารถไฟรุ่นแรกเป็นกาธรรมดาที่จุสองหรือสาม “โก” หรือราว 360 ถึง 540 มิลลิลิตร มีถ้วยใบเล็กมาด้วย และไม่มีชื่อสถานีหรือชื่อผู้ขาย กาที่ทำขึ้นเพื่อการนี้โดยเฉพาะปรากฏหลังปี 1892 เล็กน้อย มีขนาดเล็กลง และเขียนชื่อสถานีกับชื่อผู้ขายเบ็นโตะไว้ กาน้ำชารถไฟบางใบมีฝา และบางใบใช้ถ้วยคว่ำครอบปากกาแทนฝา ในการเดินทางไกล ผู้โดยสารซื้อเฉพาะชามาเติมได้ที่สถานีถัดไป

## งานของเมืองเครื่องปั้นดินเผา

กาน้ำชารถไฟทำกันในเมืองเครื่องปั้นดินเผาทั่วประเทศ ทั้งชิงารากิในจังหวัดชิงะ มาชิโกะในโทจิงิ เซโตะและโทโกนาเมะในไอจิ มิโนะในกิฟุ ไอซุฮงโงในฟูกูชิมะ และชิราอิชิในซางะ ว่ากันว่าชิงารากิเป็นที่ที่เริ่มทำ ช่างปั้นที่นั่นได้รับผลกระทบหนักตอนที่กาต้มน้ำเข้ามาแทนกาน้ำชา แล้วจากนั้นชาก็เริ่มขายตามสถานีคู่กับเบ็นโตะ

กาน้ำชารถไฟรุ่นแรกจาก[มาชิโกะ](https://kama-meshi.com/th/articles/mashiko-ware)เขียนลายดอกบ๊วย ในช่วงปีท้าย ๆ ของสมัยเมจิ กาน้ำชารถไฟของมาชิโกะส่งไปยังสายโทไกโดฝั่งตะวันออกของชิซูโอกะ และไปยังภูมิภาคคันโต พื้นที่โจชินเอ็ตสึ โทโฮกุ และฮอกไกโด กองของทิ้งของเตาเผาแห่งหนึ่งในมาชิโกะพบกาน้ำชารถไฟจำนวนมากจากราวกลางสมัยไทโช (1912–1926) ซึ่งเขียนชื่อสถานีอย่างโคริยามะ ชิรากาวะ และวากามัตสึไว้

![กาน้ำชามาชิโกะที่เขียนลายทิวทัศน์ด้วยฝีแปรงรวดเร็ว](https://kama-meshi.com/_astro/mashiko-dobin-brooklyn.Vl1j2Yob_1UeLKO.webp "กาน้ำชาใช้ในบ้านจากมาชิโกะ ราวปี 1915–35 ที่พิพิธภัณฑ์บรุกลิน")

มาชิโกะขึ้นรูปกาน้ำชาบนแป้นหมุน เมืองอื่นหันไปใช้การหล่อน้ำดิน ซึ่งหมายถึงการเทดินเหลวลงในแม่พิมพ์ และนอกจากกาทรงกลมก็มีกาทรงสี่เหลี่ยม ทรงกระบอก และทรงแปดเหลี่ยมเพิ่มเข้ามา บางใบมีตัวอักษรนูน มาชิโกะแข่งกับการผลิตแบบหล่อไม่ได้ และเชื่อกันว่าเลิกทำไปในต้นสมัยโชวะ (1926–1989)

## ใต้ที่นั่ง นอกหน้าต่าง

เชื่อกันว่าชื่อบนกาน้ำชามีไว้เพื่อให้เก็บกาคืนและนำมาใช้อีกได้ เศษชิ้นหนึ่งที่พบใกล้สถานีโคฟุเขียนว่า 土びんはこしかけの下 ซึ่งแปลว่า “กาน้ำชาไว้ใต้ที่นั่ง” หนังสือพิมพ์ฉบับหนึ่งเขียนในเดือนสิงหาคม 1923 ว่าแม้ในช่วงที่ดีที่สุด กาที่กลับคืนมาในสภาพดีก็มีเพียงราว 30 เปอร์เซ็นต์ และที่เหลือส่วนใหญ่ดูเหมือนจะแตก กาน้ำชาที่ถูกโยนออกจากหน้าต่างรถไฟบางครั้งทำให้คนที่ทำงานบนรางบาดเจ็บ และทั้งกระดาษห่อเบ็นโตะและกาน้ำชาก็มีข้อความขอให้ผู้โดยสารวางภาชนะเปล่าไว้ใต้ที่นั่ง

นักโบราณคดีพบกาน้ำชารถไฟตามแนวเส้นทาง กาน้ำชาสมัยเมจิที่มีอักษร 濱 ซึ่งเชื่อว่าหมายถึงสถานีฮามามัตสึ ถูกขุดพบระหว่างสถานีฮิโกเนะกับไมบาระ ในจุดที่ไม่มีสถานี หลุมเพียงหลุมเดียวที่อดีตลานจอดรถไฟในฟูกูโอกะมีตัวกากว่า 4,000 ใบ กาน้ำชารถไฟทรงสี่เหลี่ยมที่พบห่างจากสถานีโทยามะราว 130 เมตรสูง 8.2 เซนติเมตร มีคำว่า お茶 ซึ่งแปลว่า “ชา” เป็นตัวอักษรนูน และยังมีหูหิ้วลวดอยู่ ที่ก้นมีเขม่า เพราะมีคนนำไปใช้อีกครั้งเพื่ออุ่นซุป

## ขวดแก้ว

ในปี 1921 กระทรวงรถไฟห้ามใช้กาน้ำชาเครื่องปั้นดินเผาและสั่งให้ผู้ค้าใช้แก้ว กาน้ำชาแตกง่าย เศษวัสดุกันกระแทกเอาออกจากกายาก และผู้ซื้อมองไม่เห็นว่าข้างในมีชาเท่าไร แต่แก้วไม่เป็นที่ชอบ เศษแก้วแตกบาดคน และขวดแก้วที่ใส่ชาก็ดูเหมือนขวดปัสสาวะ เครื่องปั้นดินเผาจึงค่อย ๆ กลับมา คราวนี้หล่อในแม่พิมพ์เพื่อลดต้นทุนและเป็นทรงสี่เหลี่ยม

ราวปี 1955 เซโตะและมิโนะทำภาชนะใส่ชาเป็นรูปของขึ้นชื่อประจำถิ่น ได้แก่ ปลาปักเป้าสำหรับชิโมโนเซกิ ปลาคาร์ปสำหรับคามิซุวะ และปราสาทสำหรับนาโงย่า

## โพลีเอทิลีน กระป๋อง และขวด PET

ภาชนะใส่ชาพลาสติกซึ่งเบาและไม่แตก เริ่มแพร่หลายในครึ่งหลังของทศวรรษ 1950 และภายในราวสิบปีก็เข้ามาแทนเครื่องปั้นดินเผา ชิงารากิทำกาน้ำชารถไฟต่อไปจนถึงราวปี 1965 ภาชนะพลาสติกนี้ ซึ่งเป็นขวดโพลีเอทิลีนมีหูหิ้วลวด รู้จักกันในชื่อ “โปริจาบิง” หรือ “ขวดชาโพลี”

![ตู้จัดแสดงของพิพิธภัณฑ์ที่มีกาน้ำชาเครื่องปั้นดินเผาเก่าคร่ำ ถ้วย และฝาอยู่ทางซ้าย กาใบหนึ่งเป็นทรงแปดเหลี่ยมมีคำว่า お茶 นูน และมีขวดพลาสติกสีขาวทรงสี่เหลี่ยมที่มีฝารูปถ้วยอยู่ทางขวา](https://kama-meshi.com/_astro/train-teapots-kyoto-2016.Z87vzXy-_FWHSn.webp "กาน้ำชารถไฟและภาชนะใส่ชาพลาสติกในพิพิธภัณฑ์รถไฟเกียวโต ปี 2016")

ในเดือนกุมภาพันธ์ 1985 บริษัทชาอิโตเอ็นเริ่มขายเซ็นจะในกระป๋อง ซึ่งบริษัทบรรยายว่าเป็นเครื่องดื่มชาเขียวรายแรกของโลก ร้านค้าไม่ค่อยรับไปวางขาย เพราะในญี่ปุ่นเข้าใจกันว่าชาเป็นของที่เสิร์ฟให้ฟรี พนักงานขายคนหนึ่งของอิโตเอ็นซึ่งกำลังซื้อเบ็นโตะบนชานชาลาชินคันเซ็น เห็นขวดชาโพลีเอทิลีนขายคู่กับเบ็นโตะ และตัดสินใจว่าชากระป๋องก็ควรขายให้คนซื้อคู่กับเบ็นโตะเช่นกัน บริษัทจึงนำกระป๋องไปเสนอผู้ขายเบ็นโตะ อิโตเอ็นตามมาด้วยชาเขียวในขวด PET ขนาด 1.5 ลิตรในเดือนมีนาคม 1990 เมื่อชากระป๋องและชาขวดหาซื้อง่ายขึ้น ขวดโพลีเอทิลีนก็หายไปจากสถานี

## เครื่องปั้นดินเผาที่ยังอยู่ที่สถานี

ที่สถานีโยโกกาวะในปี 1949 [โอกิโนยะ](https://kama-meshi.com/th/articles/oginoya-history)เริ่มขายชาดำ ซึ่งใส่เกลือเพราะหาน้ำตาลไม่ได้ วันที่ 1 กุมภาพันธ์ 1958 ขณะที่พลาสติกกำลังเข้ามาครองการค้าชา โอกิโนยะนำเบ็นโตะสถานีใส่ลงในเครื่องปั้นดินเผา [โทเงะ โนะ คามะเมชิ](https://kama-meshi.com/th/articles/what-is-kamameshi) ตัวอย่างเด่นของเอกิเบ็นประจำถิ่นที่ปรากฏขึ้นตั้งแต่ราวปี 1955 บรรจุในหม้อดินเผามาชิโกะยากิ จากเมืองที่กาน้ำชาเคยส่งไปยังสถานีต่าง ๆ ในญี่ปุ่นตะวันออก

![หม้อเปล่าที่มีชื่อโอกิโนยะสลักอยู่บนแถบเคลือบสีน้ำตาล มีฝาแบนพิงอยู่](https://kama-meshi.com/_astro/oginoya-kama-empty.KK2aZBo3_Z2jk9w6.webp "หม้อของโทเงะ โนะ คามะเมชิกับฝา")

[หม้อ](https://kama-meshi.com/th/articles/the-kama-pot)กลับคืนมาอย่างที่ตั้งใจให้กาน้ำชาเป็น โอกิโนยะเก็บหม้อที่ใช้แล้วกลับมา ล้างด้วยไอน้ำสองรอบ แล้วนำมาใช้อีก และยังเผยแพร่สูตรอาหารที่ใช้หม้อเปล่าด้วย ส่วนภาชนะของเบ็นโตะเองก็มี[ประวัติของตัวเอง](https://kama-meshi.com/th/articles/ekiben-containers)

## แหล่งอ้างอิง

- [Toyama City Board of Education: Train teapots excavated at the Toyama Castle site (2023)](https://sitereports.nabunken.go.jp/ja/article/120576)
- [Yamanashi Prefectural Center for Archaeological Operations: Train teapots from the Kōfu castle town site](https://www.pref.yamanashi.jp/maizou-bnk/topics/401_500/0434.html)
- [Fukushima Prefecture Culture Promotion Foundation: research column no. 84, On train teapots (2020)](https://www.fcp.or.jp/iseki/column/1846)
- [Kasamashiko Japan Heritage council: Train teapot (early Mashiko ware)](https://kasamashiko.style/point/detail/24/)
- [Koka City: Shigaraki ware, four-museum joint exhibition leaflet (2020, PDF)](https://www.city.koka.lg.jp/secure/25449/renkeiten.pdf)
- [Fukuoka City archaeological report no. 319: Ekiben and archaeology (1993)](https://sitereports.nabunken.go.jp/ja/article/8089)
- [Umakato: Train tea bottles and train teapots](https://www.umakato.jp/archive/coll/03_01.html)
- [artscape: review of the exhibition Ekiben mukashi monogatari (2015–16)](https://artscape.jp/report/review/10118966_1735.html)
- [Ito En: reference material for the 30th anniversary of Oi Ocha (2019, PDF)](https://www.itoen.co.jp/files/user/news/190131Oiocha30th000.pdf)
- [Oginoya: Company timeline](https://www.oginoya.co.jp/tougenokamameshi/history/)
- [Kotobank: “Dobin”](https://kotobank.jp/word/%E5%9C%9F%E7%93%B6-104069)
- [Kotobank: “Ekiben” (Japanese dictionaries and encyclopedias)](https://kotobank.jp/word/%E9%A7%85%E5%BC%81-444219)

ที่มาของภาพ (ย่อขนาดเพื่อการแสดงผล):

- [Motokoka / Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Train_tea_pot_of_shigaraki_ware.jpg), [CC BY-SA 4.0](https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0), 2009
- [Brooklyn Museum / Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Taisho-Showa_Period_Ko-Mashiko_Ware_Mado-e_Dobin_Window_Picture_Teapot_Brooklyn_Museum.jpg), No restrictions
- [Cheng-en Cheng / Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E6%B1%BD%E8%BB%8A%E5%9C%9F%E7%93%B6_(30244097814).jpg), [CC BY-SA 2.0](https://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0), 2016
- [โอกิโนยะ](https://ec.oginoya.co.jp/pages/kamameshi_mashiko)