---
title: "หุงข้าวเช็ดน้ำในหม้อดินกับคามะเมชิของญี่ปุ่น: เหมือนและต่างกันตรงไหน"
description: "หุงข้าวเช็ดน้ำในหม้อดินของไทยกับการหุงข้าวในคามะของญี่ปุ่นใช้เตาฟืนและได้ข้าวติดก้นหม้อเหมือนกัน แต่ต่างกันที่น้ำ หม้อ และเตา มาเทียบกันทีละเรื่อง ตั้งแต่การดงข้าว ข้าวก้นกระทะ ไปจนถึงคามะเมชิและโทเงะ โนะ คามะเมชิ"
url: https://kama-meshi.com/th/articles/thai-claypot-rice
language: th
published: 2026-11-11
category: "อาหารและวัฒนธรรม › ข้าวและเมนูข้าว"
tags: ["คามะเมชิ", "เมนูข้าว"]
author: "กองบรรณาธิการโอกิโนยะ"
publisher: "Oginoya Co., Ltd."
---

# หุงข้าวเช็ดน้ำในหม้อดินกับคามะเมชิของญี่ปุ่น: เหมือนและต่างกันตรงไหน

![หม้อดินเผาปากกว้างตั้งอยู่บนก้อนเส้า มีท่อนฟืนสอดอยู่ใต้หม้อ และมีด้ามไม้พาดอยู่ที่ปากหม้อ รอบ ๆ มีหม้อดินใบอื่นวางอยู่](https://kama-meshi.com/_astro/thai-clay-pot-three-stone-hearth-2017.CneO1cIw_CTBPs.webp)

การหุงข้าวเช็ดน้ำในหม้อดินของไทยกับการหุงข้าวใน “คามะ” ของญี่ปุ่นเหมือนกันตรงที่ตั้งหม้อบนเตาฟืน ราไฟตอนท้ายให้ข้าวระอุ และมีข้าวติดก้นหม้อ ที่ต่างกันคือน้ำ หม้อ และเตา หุงข้าวเช็ดน้ำต้องเทน้ำข้าวออกแล้วดงข้าวบนไฟอ่อน ส่วนญี่ปุ่นใส่น้ำเท่าที่ข้าวต้องใช้ แล้วหุงจนน้ำแห้งในหม้อมีปีกซึ่งส่วนใหญ่เป็นเหล็กและปิดด้วยฝาไม้หนา “คามะเมชิ” คือข้าวที่หุงพร้อมเครื่องในคามะใบเล็กสำหรับหนึ่งคน แล้วยกมาเสิร์ฟทั้งคามะ

## น้ำ: เช็ดน้ำกับหุงจนแห้ง

การหุงข้าวเช็ดน้ำแบบโบราณใช้หม้อดินเผาหรือกระทะใบบัว เมื่อข้าวสุกถึงระยะที่เรียกว่า “ตากบ” ก็เทน้ำข้าวออก แล้วนำไปตั้งบนไฟอ่อนให้ข้าวระอุ ขั้นตอนหลังนี้คือการดงข้าว กระทะใบบัวเป็นกระทะใบใหญ่ ใช้เมื่อต้องหุงข้าวครั้งละมาก ๆ ไว้เลี้ยงแขกในงานทำบุญหรืองานประเพณี ที่บ้านวังวน จังหวัดสุโขทัย ข้าวในสำรับรับนักท่องเที่ยวหุงด้วยกระทะใบบัวบนเตาฟืนไม้สัก ต้มน้ำให้เดือดก่อนจึงใส่ข้าวสาร และเมื่อข้าวสุกก็ค่อย ๆ เทน้ำออกจากกระทะ

ญี่ปุ่นก็มีวิธีหุงที่เทน้ำทิ้ง เรียกว่า “ยูโตริ” คือใส่ข้าวลงในน้ำเดือด พอข้าวใกล้สุกก็เทน้ำทิ้งแล้วนึ่งต่อจนสุก ในสมัยเอโดะ (ค.ศ. 1603–1868) ยูโตริเป็นหนึ่งในสามวิธีหุงข้าว และใช้หุงข้าวที่ผสมข้าวบาร์เลย์ ผัก หรือมัน ส่วน[วิธีหุงข้าวประจำวันของญี่ปุ่น](https://kama-meshi.com/th/articles/how-rice-is-cooked)คือ “ทากิโบชิ” ใส่น้ำเท่าที่ข้าวต้องใช้ลงหม้อก่อนตั้งไฟ และเมื่อหุงเสร็จจะไม่มีน้ำเหลือ น้ำที่ใส่หนักราว 1.5 เท่าของข้าวสาร

ข้าวที่ลงหม้อก็[ต่างกลุ่มกัน](https://kama-meshi.com/th/articles/thai-rice-and-japanese-rice) ข้าวญี่ปุ่นเป็นข้าวจาปอนิกาเมล็ดสั้นป้อมซึ่งหุงแล้วเหนียว ส่วนข้าวหอมมะลิเป็นข้าวอินดิกาเมล็ดเรียวยาว

## หม้อ: หม้อข้าวดินเผากับฮางามะ

หม้อข้าวและหม้อแกงของไทยเป็นเครื่องปั้นดินเผาไม่เคลือบ เนื้อดินสีแดง เผาด้วยความร้อนต่ำราว 800–900 องศาเซลเซียส น้ำซึมผ่านเนื้อดินได้ และเนื้อเปราะจึงแตกง่ายเมื่อกระทบของแข็ง บ้านบางตะนาวศรี จังหวัดนนทบุรี ซึ่งเคยเรียกกันว่าบ้านหม้อ ผลิตหม้อข้าวเป็นหลัก หม้อข้าวที่นั่นมีชื่อเรียงตามขนาด ใบใหญ่ที่สุดคือหม้อทะนาน หุงข้าวสารได้เต็มทะนานในครั้งเดียว ถัดลงมาคือหม้อหนู หม้อกระจิบ หม้อกระจาบ หม้อกระจอกใหญ่ หม้อกระจอกเล็ก และหม้อกระเจี๊ยบ ส่วนหม้อกระดี่ซึ่งหนากว่าหม้อข้าวเล็กน้อยและใหญ่กว่า ปากกว้าง ใช้หุงแกงหรือทำขนมในงานบุญ

ที่บ้านมะยิง อำเภอท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช ชาวบ้านทำเครื่องปั้นดินเผามานานกว่า 100 ปี สมัยก่อนเน้นภาชนะใช้ประจำวัน เช่น หม้อหุงข้าว หม้อแกง หม้อน้ำ และหม้อต้มยา มีคำกล่าวแต่โบราณว่า “บ้านมะยิงทำหม้อ เกาะยอทำเบื้อง” เครื่องปั้นดินเผาบ้านมะยิงไม่ระบายสีและไม่เคลือบ ที่บ้านทุ่งหลวง อำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย ดินของชุมชนเผาแล้วเป็นสีแดง เครื่องปั้นดินเผามีกลิ่นเฉพาะตัวและเก็บอุณหภูมิได้ดี บันทึกการเดินทางของสมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์เมื่อ พ.ศ. 2444 (ค.ศ. 1901) กล่าวถึงหม้อกรันที่ทำที่บ้านทุ่งหลวง

หม้อหุงข้าวของญี่ปุ่นคือ “ฮางามะ” เป็น[คามะ](https://kama-meshi.com/th/articles/donabe-and-kama)ก้นกลม ลึกและปากแคบกว่าหม้อทำอาหาร มีปีกรอบกลางตัวหม้อ ส่วนใหญ่ทำจากเหล็ก บางครั้งเป็นอะลูมิเนียม ฝาเป็นไม้หนาและหนัก ขนาดของฮางามะก็เรียกตามปริมาณข้าวที่หุงได้ เช่น ฮางามะขนาดหนึ่ง “โช” หุงข้าวได้ราว 1.8 ลิตร คามะที่ทำจากดินเผาเรียกว่า “โดงามะ” คามะเข้ากับการหุงแบบทากิโบชิ จึงกลายเป็นหม้อหุงข้าวทั่วไปเมื่อการกินข้าวแพร่หลายในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 16 ถึง ค.ศ. 1868 และแทบเลิกใช้กันไปเมื่อหม้อหุงข้าวอัตโนมัติแพร่หลาย

## เตา: ก้อนเส้า เชิงกราน และคามาโดะ

เตาก้อนเส้าหรือเตาสามเส้าเป็นเตาไฟแบบเก่าแก่ที่สุดแบบหนึ่ง ใช้ก้อนหินหรือก้อนอิฐขนาดใกล้เคียงกันวางสามถึงสี่มุม ก่อไฟด้วยฟืนตรงกลาง แล้ววางภาชนะไว้ข้างบน จะตั้งเตาในเรือนต้องมี “แม่สีไฟ” หรือ “แม่เตาไฟ” รองรับ คือกระบะไม้ใบใหญ่ที่อัดดินเหนียวผสมแกลบหยาบหรือรำหยาบ เตาเชิงกรานเป็นเตาดินเผาที่ยกย้ายได้ ฐานยื่นออกมาด้านหน้าไว้วางท่อนฟืน ด้านในมีปุ่มสามปุ่มที่เรียกว่าจมูกเตาไว้รับก้นหม้อ เตาเชิงกรานมีหลายขนาด ใบใหญ่ใช้หุงต้มอาหาร ใบเล็กใช้ต้มยา ภายหลังเตาอั้งโล่เข้ามาใช้แทน

“คามาโดะ” ของญี่ปุ่นเป็นเตาที่ก่อด้วยดิน หิน หรืออิฐ ก่อไฟไว้ข้างในแล้วตั้งหม้อไว้ข้างบน ปีกของฮางามะพาดอยู่บนขอบเตา สมัยที่ใช้ฟืนเป็นเชื้อเพลิง ปีกนี้ช่วยให้ใช้ความร้อนได้มีประสิทธิภาพขึ้น และลดเขม่ากับควัน

![เตาดินทรงกลมที่มีหม้อมีปีกตั้งอยู่ด้านบนใต้ฝาไม้หนา และมีฟืนกองอยู่ข้างเตา](https://kama-meshi.com/_astro/kamado-hagama-2016.C8RWlbQp_1PQdAa.webp "ฮางามะใต้ฝาไม้บนคามาโดะ ค.ศ. 2016")

## ข้าวก้นหม้อกับโอโกเงะ

เมื่อดงข้าวเสร็จจะมีข้าวติดอยู่ที่ก้นหม้อดินหรือก้นกระทะใบบัว ชาวไทยวนที่อำเภอเสาไห้ จังหวัดสระบุรี ไม่ขูดทิ้ง แต่ย่างให้แห้งเกรียมเป็นข้าวแผ่นกรอบ เรียกว่าข้าวก้นกระทะ เป็นของกินเล่นรสมันเค็ม บางครั้งโรยเกลือ หรือปรุงเพิ่มด้วยน้ำกะทิ เกลือ น้ำตาล และไข่ ที่บ้านวังวน ข้าวที่ติดก้นกระทะใบบัวจะลอกออกมาเป็นแผ่น ทิ้งไว้ให้หายร้อน แล้วเสิร์ฟเป็นข้าวตังโรยน้ำตาลทรายกับมะพร้าวอ่อน

ภาษาญี่ปุ่นเรียกข้าวที่ไหม้ติดก้นคามะว่า “โอโกเงะ” ในการหุงแบบทากิโบชิ ช่วงท้ายของการหุงแทบไม่มีน้ำเหลือในหม้อ จึงต้องราไฟเพื่อไม่ให้ข้าวไหม้

## ข้าวอบหม้อดินกับคามะเมชิ

โฮมสเตย์ที่บ้านทุ่งหลวงจัดข้าวอบหม้อดินไว้ในสำรับรับนักท่องเที่ยว ใส่ข้าวสารกับน้ำลงในหม้อดิน ตั้งลังถึงจนน้ำเดือด แล้วนำหม้อดินลงไปนึ่งราว 20–30 นาที ข้าวที่สุกแล้วมีกลิ่นหอมของหม้อดิน กินกับผักสดและชะเริ่มไก๊ ซึ่งคล้ายลาบไก่และใช้ไก่บ้านเท่านั้น

[คามะเมชิ](https://kama-meshi.com/th/articles/what-is-kamameshi)ของญี่ปุ่นหุงในฮางามะใบเล็กที่หุงข้าวได้ราวหนึ่ง “[โก](https://kama-meshi.com/th/articles/rice-measures)” หรือ 180 มิลลิลิตร ใส่ข้าวกับเครื่องอย่างกุ้ง ปู หอยนางรม ไก่ เห็ด หรือหน่อไม้ ปรุงรสด้วยโชยุ สาเก และมิริน แล้วหุงไปพร้อมกัน เมื่อสุกก็ยกคามะมาที่โต๊ะ แล้วตักข้าวจากคามะใส่ถ้วยกิน หลังแผ่นดินไหวใหญ่คันโต ค.ศ. 1923 ผู้คนจำนวนมากในย่านที่ถูกไฟไหม้หุงข้าวด้วยคามะเท่าที่หาได้ แล้วกินจากคามะนั้นเลย นั่นคือที่มาของแนวคิด ต่อมาข้าวที่หุงกับเครื่องในคามะใบเล็กสำหรับหนึ่งคนจึงถูกเรียกว่าคามะเมชิ

![ข้าวที่หุงกับผักและลูกชิ้นปลาเส้น ในหม้อเหล็กใบเล็กที่ปีกพาดอยู่บนขาตั้ง](https://kama-meshi.com/_astro/kamameshi-iron-pot-2015.zNAiIoLX_aPnaf.webp "คามะเมชิในคามะเหล็กใบเล็กที่ร้านอาหาร ค.ศ. 2015")

## เทียบกันให้เห็น

| | หุงข้าวเช็ดน้ำของไทย | หุงข้าวในคามะของญี่ปุ่น |
|---|---|---|
| น้ำ | เทน้ำข้าวออกเมื่อข้าวเป็นตากบ แล้วดงบนไฟอ่อน | ใส่น้ำราว 1.5 เท่าของน้ำหนักข้าวสาร แล้วหุงจนน้ำแห้ง |
| หม้อ | หม้อดินเผาไม่เคลือบ หรือกระทะใบบัว | ฮางามะ ส่วนใหญ่เป็นเหล็ก มีปีกรอบตัวหม้อ ฝาไม้หนา |
| ชื่อขนาด | หม้อทะนานหุงข้าวสารได้เต็มทะนาน | ฮางามะหนึ่งโชหุงข้าวได้ราว 1.8 ลิตร |
| เตา | เตาก้อนเส้า เตาเชิงกราน | คามาโดะ |
| ข้าวติดก้นหม้อ | ข้าวก้นกระทะ ข้าวตัง | โอโกเงะ |
| ข้าวอบหม้อดินกับคามะเมชิ | ข้าวอบหม้อดินของบ้านทุ่งหลวง นึ่งข้าวสารกับน้ำในหม้อดิน 20–30 นาที | คามะเมชิ หุงข้าวกับเครื่องในคามะใบเล็กสำหรับหนึ่งคน เสิร์ฟทั้งคามะ |

## คามะเมชิที่สถานีรถไฟ

คามะเมชิยังเป็นชื่อของ[เอกิเบ็น](https://kama-meshi.com/th/articles/what-is-ekiben)หรือข้าวกล่องรถไฟ ที่บรรจุข้าวหุงกับเครื่องลงในภาชนะเซรามิกรูปคามะ เอกิเบ็นคามะเมชิที่เป็นที่รู้จักคือของสถานีโยโกกาวะบนสายหลักชินเอ็ตสึ ชื่อว่าโทเงะ โนะ คามะเมชิ โอกิโนยะวางขายเมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1958 และขายไปแล้วกว่า 170 ล้านชุด เอกิเบ็นทั่วไปในเวลานั้นเป็นมากุโนอูจิที่เย็นชืด โอกิโนยะเลือกภาชนะเซรามิกเพราะผู้โดยสารที่เหนื่อยล้าจากการนั่งรถไฟนาน ๆ อยากกินเบ็นโตะอุ่น ๆ

[หม้อของโทเงะ โนะ คามะเมชิ](https://kama-meshi.com/th/articles/the-kama-pot)เป็นโดงามะ[มาชิโกะยากิ](https://kama-meshi.com/th/articles/mashiko-ware) เครื่องปั้นดินเผาจากเมืองมาชิโกะ จังหวัดโทจิงิ มีปีกรอบตัวหม้อเหมือนฮางามะ เหนือปีกเคลือบสีน้ำตาลและสลักชื่อ おぎのや (โอกิโนยะ) ใต้ปีกเป็นเนื้อดินไม่เคลือบ ฝาเป็นแผ่นเซรามิกกลมแบน ใส่ข้าวได้หนึ่งโก โอกิโนยะหุงข้าวโคชิฮิคาริกับน้ำดาชิและปรุง[เครื่องเก้าอย่าง](https://kama-meshi.com/th/articles/nine-toppings)[ที่โรงงานของตน](https://kama-meshi.com/th/articles/how-kamameshi-is-made) แล้วจึงบรรจุลงหม้อ หม้อและฝาล้างฆ่าเชื้อด้วยไอน้ำ 85 องศาเซลเซียสก่อนใช้ ความร้อนนี้ทำให้หม้ออุ่น อาหารจึงไปถึงมือลูกค้าทั้งที่ยังอุ่น

![หม้อเปล่าที่มีชื่อโอกิโนยะสลักอยู่บนแถบเคลือบสีน้ำตาล มีฝาแบนพิงอยู่](https://kama-meshi.com/_astro/oginoya-kama-empty.KK2aZBo3_Z2jk9w6.webp "หม้อของโทเงะ โนะ คามะเมชิกับฝา")

## แหล่งอ้างอิง

- [กระทรวงวัฒนธรรม「๑ จังหวัด ๑ เมนู เชิดชูอาหารถิ่น」ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. ๒๕๖๘ จังหวัดสระบุรี「ข้าวก้นกระทะ」](https://food.culture.go.th/food68/east/10/2.pdf)
- [ณัฐพร ไข่มุกข์ และอรอุษา สุวรรณประเทศ「จากภูมิปัญญาพื้นบ้านสู่สำรับอาหารเพื่อการท่องเที่ยว」Journal of Community Development Research, มหาวิทยาลัยนเรศวร, 13(1), 2020](https://www.journal.nu.ac.th/JCDR/article/download/Vol-13-No-1-2020-109-127/1639/)
- [สำนักบรรณสารสนเทศ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช「หม้อ...บ้านบางตะนาวศรี」](https://library.stou.ac.th/wp-content/odi/backed-clay-ta-now-sri/page_4.html)
- [มูลนิธิโครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน「เครื่องถ้วย」](https://saranukromthai.or.th/oldchild/1802)
- [ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) ฐานข้อมูลเครื่องมือเครื่องใช้พื้นบ้าน「เตาไฟ」](https://traditional-objects.sac.or.th/th/equipment-detail.php?ob_id=214)
- [ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) ฐานข้อมูลเครื่องมือเครื่องใช้พื้นบ้าน「เชิงกราน」](https://traditional-objects.sac.or.th/th/equipment-detail.php?ob_id=190)
- [มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์「ปั้นดินสู่ดาว : เครื่องปั้นดินเผาบ้านมะยิง」](https://library.wu.ac.th/NST_localinfo/earthenware/)
- [กระทรวงเกษตร ป่าไม้ และประมงของญี่ปุ่น「คุณสมบัติของข้าวในการหุง」](https://www.maff.go.jp/j/syouan/keikaku/soukatu/okome_summary/02/charact_eristic_01.html)
- [Kotobank「เมชิ (ข้าวสุก)」](https://kotobank.jp/word/%E9%A3%AF-141308)
- [Kotobank「คามะ」](https://kotobank.jp/word/%E9%87%9C-46502)
- [Kotobank「ฮางามะ」](https://kotobank.jp/word/%E7%BE%BD%E9%87%9C-599859)
- [Kotobank「โดงามะ」](https://kotobank.jp/word/%E5%9C%9F%E9%87%9C-582124)
- [Kotobank「คามาโดะ」](https://kotobank.jp/word/%E7%AB%88-466236)
- [Kotobank「โอโกเงะ」](https://kotobank.jp/word/%E5%BE%A1%E7%84%A6%E3%81%92-451991)
- [Kotobank「คามะเมชิ」](https://kotobank.jp/word/%E9%87%9C%E9%A3%AF-46576)
- [Kotobank「มาชิโกะยากิ」](https://kotobank.jp/word/%E7%9B%8A%E5%AD%90%E7%84%BC-136113)
- [โอกิโนยะ「โทเงะ โนะ คามะเมชิ」](https://www.oginoya.co.jp/en/tougenokamameshi/)
- [โอกิโนยะ「ประวัติ」](https://www.oginoya.co.jp/en/tougenokamameshi/history/)
- [โอกิโนยะ「โทเงะ โนะ คามะเมชิ (ภาชนะเซรามิก)」](https://www.oginoya.co.jp/bento/kamameshi/)
- [โอกิโนยะ「ความใส่ใจเรื่องภาชนะ」](https://www.oginoya.co.jp/tougenokamameshi/kodawari/)
- [โอกิโนยะ「เรื่องราวกำเนิดโทเงะ โนะ คามะเมชิ」](https://www.oginoya.co.jp/tougenokamameshi/tanjouhiwa/)
- [ร้านออนไลน์โอกิโนยะ「ความปลอดภัยและความอุ่นใจ」](https://ec.oginoya.co.jp/pages/effort)
- [ร้านออนไลน์โอกิโนยะ「เหตุผลของความอร่อย」](https://ec.oginoya.co.jp/pages/reason)

ที่มาของภาพ (ย่อขนาดเพื่อการแสดงผล):

- [Iudexvivorum / Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Siam_Society_-_Bangkok_-_2017-07-25_(069).jpg), [CC0](http://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/deed.en), 2017
- [aco pbc / Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kamado_(26736484990).jpg), [CC0](http://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/deed.en), 2016
- [Ocdp / Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kamameshi_001.jpg), [CC0](http://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/deed.en), 2015
- [โอกิโนยะ](https://ec.oginoya.co.jp/pages/kamameshi_mashiko)