---
title: "ตะเกียบในญี่ปุ่น: จับอย่างไร และอะไรที่ไม่ควรทำ"
description: "วิธีจับตะเกียบญี่ปุ่น พฤติกรรมที่เรียกว่าคิไรบาชิและเหตุที่สองอย่างในนั้นชวนให้นึกถึงงานศพ รวมถึงวาริบาชิแบบใช้แล้วทิ้ง ตะเกียบลงรักวากาซะ และที่วางตะเกียบ"
url: https://kama-meshi.com/th/articles/chopsticks
language: th
published: 2026-11-11
category: "อาหารและวัฒนธรรม › พื้นฐานอาหารญี่ปุ่น"
tags: ["อาหารญี่ปุ่น"]
author: "กองบรรณาธิการโอกิโนยะ"
publisher: "Oginoya Co., Ltd."
translations:
  en: https://kama-meshi.com/en/articles/chopsticks
  zh-TW: https://kama-meshi.com/zh-tw/articles/chopsticks
  ko: https://kama-meshi.com/ko/articles/chopsticks
  zh-CN: https://kama-meshi.com/zh-cn/articles/chopsticks
  zh-HK: https://kama-meshi.com/zh-hk/articles/chopsticks
  de: https://kama-meshi.com/de/articles/chopsticks
  fr: https://kama-meshi.com/fr/articles/chopsticks
  es: https://kama-meshi.com/es/articles/chopsticks
---

# ตะเกียบในญี่ปุ่น: จับอย่างไร และอะไรที่ไม่ควรทำ

![ตะเกียบไม้ใช้แล้วทิ้งที่ยังไม่ได้แยกออกจากกันหนึ่งคู่ วางพาดอยู่บนที่วางตะเกียบเซรามิกรูปแมวยิ้ม](https://kama-meshi.com/_astro/chopsticks-hashioki-2021.CdQKlrY0_Z2mGFTf.webp)

ตะเกียบญี่ปุ่นหรือ “ฮาชิ” จับที่ตำแหน่งราวสองในสามของความยาวนับจากปลาย โดยให้ตะเกียบอันล่างอยู่นิ่งและขยับเฉพาะอันบน พฤติกรรมชุดหนึ่งที่มีชื่อเรียกเฉพาะและเรียกรวมกันว่า “คิไรบาชิ” ถือเป็นมารยาทที่ไม่ดี และสองอย่างในนั้น คือการปักตะเกียบตั้งไว้ในข้าว กับการส่งอาหารจากตะเกียบคู่หนึ่งไปยังอีกคู่หนึ่ง เป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงกันเพราะชวนให้นึกถึงพิธีศพ

## จับอย่างไร

ตะเกียบอันบนจับแบบเดียวกับจับดินสอ อันล่างสอดผ่านระหว่างนิ้วกลางกับนิ้วนางและอยู่นิ่งตรงนั้น เมื่อจะคีบ นิ้วโป้ง นิ้วชี้ และนิ้วกลางจะขยับอันบน และการอ้าหรือหุบปลายตะเกียบทำให้คีบอาหารได้ทุกขนาด

![ภาพวาดมือขวาจับตะเกียบไม้ปลายเรียว นิ้วโป้ง นิ้วชี้ และนิ้วกลางจับอันบน และอันล่างพาดอยู่บนนิ้วนาง](https://kama-meshi.com/_astro/chopsticks-standard-grip-2020.DHPyrCpS_2oGpeW.webp "อันบนขยับ อันล่างอยู่นิ่ง")

ความยาวที่ใช้ถนัดคือหนึ่งเท่าครึ่งของระยะระหว่างนิ้วโป้งกับนิ้วชี้เมื่อกางเป็นมุมฉาก คือราว 22.5 เซนติเมตรสำหรับผู้ชายที่เป็นผู้ใหญ่ และ 21 เซนติเมตรสำหรับผู้หญิงที่เป็นผู้ใหญ่

## มื้ออาหารที่กินด้วยตะเกียบอย่างเดียว

ตะเกียบเป็นอุปกรณ์การกินประจำวันในจีน คาบสมุทรเกาหลี เวียดนาม และญี่ปุ่น ในราชสำนักญี่ปุ่นสมัยเฮอัน (ปี 794–1185) ตะเกียบกับช้อนถูกจัดวางไว้ด้วยกันบนจานมีเชิง แล้วช้อนก็ค่อย ๆ เลิกใช้ไป มื้ออาหารแบบญี่ปุ่นหรือ[วาโชกุ](https://kama-meshi.com/th/articles/what-is-washoku) กินด้วยตะเกียบอย่างเดียว ตะเกียบญี่ปุ่นจึงเรียวลงจนปลายแหลมเล็ก ซุปนั้นดื่มจากถ้วย โดยยกถ้วยขึ้นด้วยสองมือ จากนั้นมือขวาจึงหยิบตะเกียบ แล้วใช้ตะเกียบกันชิ้นอาหารในซุปไว้

ในบ้าน สมาชิกแต่ละคนในครอบครัวมักมีตะเกียบของตัวเองที่ต่างจากของคนอื่นทั้งขนาด สี ลวดลาย หรือวัสดุ เพื่อไม่ให้ปนกัน

## คิไรบาชิ พฤติกรรมที่มีชื่อเรียก

คิไรบาชิ หรือ “ตะเกียบที่น่ารังเกียจ” คือวิธีใช้ตะเกียบที่ถือว่าเป็นมารยาทที่ไม่ดี ซึ่งมีดังต่อไปนี้

| ชื่อ | ความหมาย |
|---|---|
| *Utsuri-bashi* (移り箸) | เริ่มจะคีบจากจานหนึ่ง แล้วย้ายตะเกียบไปอีกจานหนึ่ง |
| *Mayoi-bashi* (迷い箸) | วนตะเกียบไปมาเหนือจานอาหารระหว่างที่คิดว่าจะคีบอะไร |
| *Sashi-bashi* (刺し箸) | ใช้ตะเกียบจิ้มอาหารที่คีบยาก เช่น เผือกต้ม |
| *Sashi-bashi* (指し箸) | ใช้ตะเกียบชี้คนหรือสิ่งของระหว่างมื้ออาหาร |
| *Watashi-bashi* (渡し箸) | วางตะเกียบพาดบนภาชนะระหว่างที่ยังกินไม่เสร็จ |
| *Yose-bashi* (寄せ箸) | ใช้ตะเกียบลากจานที่อยู่ไกลเข้ามาใกล้ |
| *Neburi-bashi* (ねぶり箸) | เลียปลายตะเกียบ |
| *Tate-bashi* (立て箸) | ปักตะเกียบตั้งไว้กลางถ้วยข้าว |
| *Hashi-watashi* (箸渡し) | ส่งอาหารจากตะเกียบคู่หนึ่งไปยังอีกคู่หนึ่ง หรือสองคนคีบอาหารชิ้นเดียวกันพร้อมกัน |

การกินวาโชกุที่ถูกต้องคือกลับมากินข้าวคั่นทุกครั้งระหว่างกับข้าวหรือซุปอย่างหนึ่งกับอย่างถัดไป รูปแบบที่ยอมรับกันแทนอุตสึริบาชิ (utsuri-bashi) คือกินกับข้าวสลับกับข้าว ส่วนวาตาชิบาชิ (watashi-bashi) เลี่ยงได้ด้วยการใช้ที่วางตะเกียบ หรือถ้าไม่มี ก็พับซองกระดาษของตะเกียบใช้แล้วทิ้งเป็นที่วาง

## สองพฤติกรรมที่ชวนให้นึกถึงงานศพ

ทาเตะบาชิ (tate-bashi) ยังเรียกอีกชื่อว่า “โฮโตเกะบาชิ” เมื่อมีคนเสียชีวิต จะมีการวางข้าวหนึ่งถ้วยไว้ข้างหมอนของผู้ตายทันที โดยตักข้าวพูนสูงในถ้วยที่ผู้นั้นใช้เมื่อยังมีชีวิต แล้วปักตะเกียบตั้งไว้ในข้าว ตะเกียบที่ปักอยู่ในข้าวในมื้ออาหารธรรมดาจึงทำให้นึกถึงของเซ่นไหว้นั้น

ฮาชิวาตาชิ (hashi-watashi) เดิมเป็นชื่อของพิธี หลังการฌาปนกิจ ชิ้นกระดูกจะถูกส่งต่อจากตะเกียบสู่ตะเกียบลงในโกศ หรือสองคนใช้ตะเกียบของตนคีบกระดูกชิ้นเดียวกันขึ้นพร้อมกัน การทำแบบเดียวกันกับอาหารบนโต๊ะจึงคล้ายกับพิธีนั้น

## วาริบาชิ ตะเกียบแบบใช้แล้วทิ้ง

“วาริบาชิ” คือตะเกียบที่ผ่าไว้เพียงบางส่วนของความยาว ผู้ที่จะกินเป็นคนดึงแยกออกจากกันและใช้ครั้งเดียว ตะเกียบชนิดนี้ถูกคิดขึ้นเป็นตะเกียบส่วนตัวแบบใช้แล้วทิ้งในปลายสมัยเอโดะ (ปี 1603–1868) และแพร่ไปตามร้านอาหารอย่างรวดเร็ว ในย่านโยชิโนะของจังหวัดนาระ ตะเกียบไม้สนซีดาร์เริ่มทำกันในปริมาณมากในสมัยเมจิ (ปี 1868–1912) จากเศษไม้ที่เหลือจากการทำถังสาเก เมื่อการกินข้าวนอกบ้านแพร่หลายขึ้น วาริบาชิที่ผลิตในญี่ปุ่นทำจากไม้ที่ตัดสางออกจากป่า และจากเศษไม้ที่เหลือจากไม้สำหรับสร้างบ้านและทำเครื่องเรือน

รูปทรงต่าง ๆ มีชื่อเรียก “โชโรกุ” คือแบบเรียบที่มีเพียงรอยผ่าและไม่มีอะไรอื่น “เก็นโรกุ” มีร่องตามแนวรอยผ่าและลบเหลี่ยมทั้งสี่ออก ส่วน “เท็นโซเงะ” ปลายด้านบนถูกปาดเฉียง

“ฮาชิบูกูโระ” คือซองกระดาษทรงสี่เหลี่ยมผืนผ้าที่ใส่ปลายตะเกียบหรือตะเกียบทั้งคู่ ส่วนใหญ่ใช้กับวาริบาชิของร้านอาหาร และมักมีชื่อร้านอยู่ด้วย ซองที่ถ่ายไว้คู่กับ[โทเงะ โนะ คามะเมชิ](https://kama-meshi.com/th/articles/what-is-kamameshi) ซึ่งเป็น[เอกิเบ็น](https://kama-meshi.com/th/articles/what-is-ekiben)ของสถานีโยโกกาวะ พิมพ์ชื่อของผู้ผลิต คือ[โอกิโนยะ](https://kama-meshi.com/th/articles/oginoya-history)

![โทเงะ โนะ คามะเมชิที่แกะออกแล้ว มีกระดาษปิดสีส้มกับเชือกสีน้ำเงิน หม้อสีน้ำตาลที่มีอาหารอยู่เต็ม ฝาเซรามิกแบน ภาชนะใสใบเล็กใส่ผักดอง และซองตะเกียบที่พิมพ์ว่า 峠の釜めし本舗 おぎのや](https://kama-meshi.com/_astro/toge-no-kamameshi-unpacked-2019.BjKiul2R_Z2rQ64C.webp "โทเงะ โนะ คามะเมชิกับซองตะเกียบ ธันวาคม 2019")

## ตะเกียบลงรัก ตะเกียบงานมงคล และตะเกียบในครัว

“นูริบาชิ” หรือตะเกียบไม้เคลือบยางรัก เป็นตะเกียบส่วนตัวที่ใช้ในชีวิตประจำวัน ตะเกียบลงรักของญี่ปุ่นแปดสิบเปอร์เซ็นต์ทำที่โอบามะ จังหวัดฟุกุอิ ซึ่งเป็นถิ่นของเครื่องเขินวากาซะ งานฝีมือนี้เริ่มขึ้นที่นั่นในรัชศกเคโจ (ปี 1596–1615) วิธีทำซึ่งสมบูรณ์ในรัชศกมันจิ (ปี 1658–1661) คือสร้างลวดลายจากผงเปลือกไข่และแกลบ ทับลวดลายด้วยยางรักสีกับแผ่นทองคำเปลวและแผ่นเงินเปลว แล้วขัดผิวลงไปจนลวดลายปรากฏ ในวันที่ 4 สิงหาคม โอบามะจัดเทศกาลตะเกียบซึ่งมีพิธีอุทิศส่วนกุศลให้ตะเกียบ

![ตะเกียบลงรักสองคู่ คู่หนึ่งสีแดง อีกคู่สีดำ ประดับด้วยเกล็ดเปลือกหอยและลวดลายขอบทอง วางอยู่ในถาดจัดแสดง](https://kama-meshi.com/_astro/wakasa-lacquer-chopsticks-2024.B3LDgYuT_1pyjKR.webp "ตะเกียบลงรักวากาซะ จังหวัดฟุกุอิ ธันวาคม 2024")

“อิวาอิบาชิ” หรือตะเกียบงานมงคล ทำจากไม้สีขาวไม่เคลือบ เช่น ไม้หลิว และเรียวลงทั้งสองปลาย ใช้ในงานฉลอง โดยเฉพาะบนโต๊ะอาหารวันปีใหม่ และที่เลือกไม้หลิวก็เพราะหักยาก “ไซบาชิ” คือตะเกียบทำอาหาร ส่วนใหญ่เป็นไม้ไผ่ “โทริบาชิ” คือตะเกียบกลาง วางไว้หนึ่งคู่กับอาหารแต่ละจานที่กินร่วมกัน

“ฮาชิโอกิ” คือที่วางชิ้นเล็กสำหรับวางปลายตะเกียบบนโต๊ะ ที่วางตะเกียบทำจาก[เซรามิก](https://kama-meshi.com/th/articles/pottery-and-porcelain)และวัสดุอื่นอีกหลายอย่าง

## ญี่ปุ่นใช้ตะเกียบมานานแค่ไหน

ไม่ทราบว่าตะเกียบเริ่มใช้ในญี่ปุ่นเมื่อไร Wei zhi ซึ่งเป็นพงศาวดารจีน บรรยายว่าผู้คนในญี่ปุ่นสมัยยาโยอิกินอาหารด้วยมือ ตะเกียบปรากฏในตำนานของเทพซูซาโนโอะใน Kojiki ซึ่งเรียบเรียงเสร็จในปี 712 และเมื่อถึงสมัยนาระ (ปี 710–794) การกินด้วยตะเกียบหนึ่งคู่ก็เป็นเรื่องที่ทำกันทั่วไปแล้ว

## แหล่งอ้างอิง

- [Kotobank, "Hashi" (chopsticks)](https://kotobank.jp/word/%E7%AE%B8-114119)
- [Kotobank, "Kirai-bashi"](https://kotobank.jp/word/%E5%AB%8C%E3%81%84%E7%AE%B8-480072)
- [Kotobank, "Hashi-watashi"](https://kotobank.jp/word/%E7%AE%B8%E6%B8%A1%E3%81%97-601321)
- [Kotobank, "Makura-meshi"](https://kotobank.jp/word/%E6%9E%95%E9%A3%AF-135926)
- [Kotobank, "Waribashi"](https://kotobank.jp/word/%E5%89%B2%E7%AE%B8-665796)
- [Kotobank, "Wakasa-nuri"](https://kotobank.jp/word/%E8%8B%A5%E7%8B%AD%E5%A1%97-153874)
- [Ministry of Agriculture, Forestry and Fisheries, aff magazine, May 2016, "The story of chopsticks (1)"](https://www.maff.go.jp/j/pr/aff/1605/spe2_01.html)
- [Ministry of Agriculture, Forestry and Fisheries, aff magazine, May 2016, "The story of chopsticks (2)"](https://www.maff.go.jp/j/pr/aff/1605/spe2_02.html)
- [Ministry of Agriculture, Forestry and Fisheries, consumer consultation, "The correct way to use chopsticks"](https://www.maff.go.jp/j/heya/sodan/1911/01.html)
- [Obama City, "Traditional industries"](https://www1.city.obama.fukui.jp/kanko-bunka/rekishi-bunka/dentosangyo/133.html)
- [Japan Patent Office, regional collective trademarks, "Yoshino sugi-bashi"](https://www.jpo.go.jp/system/trademark/gaiyo/chidan/shoukai/ichiran/5165413.html)

ที่มาของภาพ (ย่อขนาดเพื่อการแสดงผล):

- [Ka23 13 / Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hashioki_20210924_224120.jpg), [CC BY-SA 4.0](https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0), 2021
- [Marcosticks / Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Marcosticks-Standard_Grip-using_chopsticks.png), [CC BY-SA 4.0](https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0), 2020
- [inunami / Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Annakaharuna_20191228175636_(49842254163).jpg), [CC BY 2.0](https://creativecommons.org/licenses/by/2.0), 2019
- [Asturio Cantabrio / Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wakasa_Lacquerware_chopsticks_ac_(1).jpg), [CC BY-SA 4.0](https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0), 2024